Pryszczykowe zapalenie spojówek – przyczyny, objawy, leczenie

Pryszczykowe zapalenie spojówek i rogówki to rzadka, niezakaźna choroba o podłożu immunologicznym. Pryszczyk jest jałowym naciekiem powstającym wskutek nadwrażliwości organizmu, a nie pęcherzykiem wywołanym przez wirusa opryszczki.

Czym jest pryszczykowe zapalenie spojówek?

W przebiegu tej choroby układ odpornościowy reaguje na określone antygeny i wywołuje miejscowy stan zapalny spojówki lub rogówki. Powstający pryszczyk, określany także jako phlyctena, jest małym, wypukłym naciekiem złożonym z komórek zapalnych. Ma charakter jałowy, czyli w samej zmianie nie namnażają się aktywnie wirusy ani bakterie.

Nazwa może wprowadzać w błąd, ponieważ „pryszczykowe” zapalenie spojówek nie ma związku z opryszczką wywoływaną przez Herpes simplex virus. Nie jest więc chorobą wirusową i nie leczy się go automatycznie preparatami przeciwwirusowymi. Zmiany mogą jednak obejmować rogówkę. W cięższym przebiegu naciek rozpada się, tworzy owrzodzenie, a po wygojeniu może pozostawić bliznę pogarszającą widzenie.

Uwaga: Pryszczykowe zapalenie spojówek jest często mylone z opryszczkowym ze względu na podobieństwo nazw. Są to jednak całkowicie odmienne jednostki chorobowe o różnej etiologii i leczeniu. Nigdy nie stosuj leków przeciwwirusowych bez konsultacji z okulistą.

Dlaczego powstaje ta choroba?

Najczęściej podłożem pryszczykowego zapalenia spojówek jest nadwrażliwość typu późnego na antygeny pochodzenia bakteryjnego. Organizm może nadmiernie reagować między innymi na antygeny gronkowcowe lub, znacznie rzadziej, na tuberkuloproteinę. Nie oznacza to, że bakterie muszą znajdować się w samym pryszczyku. To odpowiedź immunologiczna, a nie bezpośrednie zakażenie nacieku, prowadzi do jego powstania.

Choroba częściej dotyczy dzieci przed okresem pokwitania. W starszych opisach klinicznych wiązano ją z przebytymi zakażeniami wieku dziecięcego oraz gorszymi warunkami higienicznymi. Higiena nie jest jedyną przyczyną, ale może sprzyjać przewlekłemu drażnieniu brzegów powiek i kontaktowi z antygenami bakteryjnymi. Wśród czynników towarzyszących wymienia się przede wszystkim:

• nadwrażliwość na antygeny gronkowcowe lub inne antygeny bakteryjne
• rzadką reakcję na tuberkuloproteinę
• przewlekłe zapalenie brzegów powiek i obecność bakterii na ich powierzchni
• przebyte choroby zakaźne wieku dziecięcego
• niedostateczną higienę okolicy oczu i nawracające podrażnienie spojówek

Samo stwierdzenie jednego z tych czynników nie potwierdza rozpoznania. Przyczynę trzeba oceniać razem z obrazem oka, wywiadem i badaniem okulistycznym.

Jakie są objawy?

Typowa zmiana ma postać małego, szarożółtego, okrągłego i wypukłego nacieku. Najczęściej znajduje się na spojówce gałkowej, blisko rąbka rogówki, czyli granicy między spojówką a rogówką. Niekiedy naciek umiejscawia się w powierzchownych warstwach rogówki i przesuwa w kierunku jej centrum.

W takiej sytuacji wokół zmiany mogą wrastać drobne naczynia krwionośne. Ich układ przypomina miotełkę i jest ważną wskazówką diagnostyczną dla okulisty. Jeśli naciek przechodzi w owrzodzenie, mogą pojawić się silniejsze dolegliwości oraz ryzyko powstania blizny rogówki.

Objawy zależą od umiejscowienia i nasilenia zmian. Najczęściej występują:

• uczucie ciała obcego lub piasku pod powieką
• łzawienie i światłowstręt
• pieczenie oraz zaczerwienienie oka
• ból, zwłaszcza gdy zajęta jest rogówka
• mały szarożółty naciek w pobliżu rąbka rogówki
• pogorszenie ostrości widzenia przy zajęciu centralnej części rogówki

Objawy te nie są wystarczające do samodzielnego rozpoznania. Zmiany na rogówce, silny światłowstręt, ból lub pogorszenie widzenia wymagają szybkiej konsultacji okulistycznej.

Jak wygląda leczenie?

Postępowanie zależy od obrazu klinicznego i od znalezienia czynnika, który podtrzymuje reakcję zapalną. Okulista ocenia spojówkę i rogówkę, często w lampie szczelinowej, a w razie potrzeby poszukuje źródła antygenów, na przykład przewlekłego zakażenia lub zapalenia brzegów powiek.

Leczenie zwykle obejmuje kilka kolejnych elementów:

1. Okulista ocenia rozległość zmian i wyklucza opryszczkowe, bakteryjne oraz inne zapalenia rogówki.
2. W razie potrzeby rozpoznaje i leczy źródło antygenu, na przykład stan zapalny brzegów powiek.
3. Zaleca higienę powiek i ograniczenie czynników podrażniających powierzchnię oka.
4. Może zastosować miejscowe krople antybiotykowe w połączeniu z kortykosteroidem, jeśli przemawia za tym obraz choroby.
5. Przy cięższym lub nawrotowym przebiegu lekarz może rozważyć leczenie ogólne i postępowanie wspierające stan odporności.

Preparaty zawierające steroid wymagają ścisłego nadzoru okulisty. Nie należy stosować ich samodzielnie ani przedłużać terapii bez kontroli, ponieważ mogą zwiększać ryzyko powikłań okulistycznych i maskować inne choroby. Podobnie nie powinno się sięgać po leki przeciwwirusowe tylko dlatego, że nazwa choroby zawiera słowo „pryszczykowe”.

Rokowanie jest zwykle dobre, jeśli zmiana pozostaje powierzchowna i leczenie rozpocznie się odpowiednio wcześnie. Zajęcie rogówki może jednak prowadzić do owrzodzenia, perforacji lub bliznowacenia. Dlatego każda podejrzana zmiana w pobliżu rogówki powinna zostać oceniona przez okulistę.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.