Zapalenie nerwu wzrokowego u dzieci – przyczyny, objawy, leczenie

Zapalenie nerwu wzrokowego u dzieci wymaga pilnej konsultacji okulistycznej, ale nie oznacza automatycznie trwałej utraty wzroku ani stwardnienia rozsianego. U dzieci częściej występuje postać wewnątrzgałkowa, zwykle związana z przebytą infekcją, a jej rokowanie jest na ogół dobre.

Czym jest zapalenie nerwu wzrokowego u dziecka?

Nerw wzrokowy działa jak przewód, który przekazuje informacje z oka do mózgu. Gdy obejmuje go stan zapalny, dziecko może nagle zacząć widzieć gorzej, inaczej rozpoznawać kolory albo skarżyć się na ból oka. Zaburzenia te często są odwracalne, lecz wymagają ustalenia przyczyny i kontroli okulistycznej.

U dzieci zapalenie najczęściej dotyczy odcinka nerwu znajdującego się w obrębie gałki ocznej, czyli tarczy nerwu wzrokowego. Często pojawia się po infekcji wirusowej i może ustąpić samoistnie. Nie oznacza to jednak, że można czekać na poprawę bez badania. Podobne objawy mogą towarzyszyć także chorobom wymagającym diagnostyki neurologicznej.

Jakie objawy powinny zaniepokoić rodzica?

Objawy mogą pojawić się w jednym oku albo w obu oczach. Małe dziecko nie zawsze nazwie je wprost, dlatego warto zwrócić uwagę na zachowanie. Może zasłaniać jedno oko, podchodzić bliżej do przedmiotów, nie rozpoznawać kolorów lub unikać patrzenia w jasne miejsce.

Najczęściej pojawiają się:

• pogorszenie ostrości widzenia, od lekkiego zamglenia do wyraźnego osłabienia wzroku;
• ból oka lub ból „w środku oka”, nasilający się przy poruszaniu gałką oczną;
• wyblakłe, mniej intensywne kolory, szczególnie gdy dziecko porównuje widzenie jednym i drugim okiem;
• mroczki, błyski albo ubytki w polu widzenia;
• trudność z oceną odległości i widzeniem przestrzennym.

Kiedy natychmiast zgłosić się do okulisty:

• gdy dziecko nagle widzi wyraźnie gorzej jednym lub obojgiem oczu;
• gdy zgłasza ból przy ruchu gałką oczną;
• gdy kolory stały się wyraźnie bledsze albo dziecko przestało rozpoznawać znane barwy;
• gdy pojawiły się mroczki, błyski lub fragment obrazu „znika”;
• gdy objawy wystąpiły po infekcji i szybko się nasilają.

Nie trzeba czekać na całkowitą utratę widzenia. Każde nagłe pogorszenie widzenia u dziecka jest powodem do pilnej oceny lekarskiej.

Dlaczego dochodzi do zapalenia?

W zależności od miejsca zajęcia nerwu wyróżnia się zapalenie wewnątrzgałkowe i pozagałkowe. U dzieci dominuje pierwsza postać. U dorosłych częściej rozpoznaje się zapalenie pozagałkowe, które może mieć związek z procesem demielinizacyjnym, czyli uszkodzeniem osłonki otaczającej włókna nerwowe.

Do możliwych przyczyn postaci wewnątrzgałkowej należą między innymi przebyte zakażenia, takie jak ospa wietrzna, odra, świnka, różyczka czy mononukleoza zakaźna. W diagnostyce lekarz bierze pod uwagę także boreliozę, chorobę kociego pazura, toksoplazmozę, zapalenie zatok oraz inne, rzadsze choroby.

Neuroretinitis to szczególna postać zapalenia, w której oprócz tarczy nerwu wzrokowego zajęta jest także siatkówka. Pozagałkowe zapalenie może natomiast towarzyszyć chorobom demielinizacyjnym, w tym stwardnieniu rozsianym lub znacznie rzadszej chorobie Devica. Samo podejrzenie zapalenia nerwu wzrokowego nie oznacza jednak rozpoznania żadnej z tych chorób.

Jak wygląda diagnostyka?

Podstawą jest badanie okulistyczne. Lekarz ocenia ostrość widzenia, reakcję źrenic, widzenie barw oraz dno oka. Przy zapaleniu wewnątrzgałkowym może zobaczyć obrzęk, przekrwienie i zatarcie granic tarczy nerwu wzrokowego.

Badanie pola widzenia, czyli perymetria, pozwala sprawdzić, czy dziecko nie ma ubytków w określonych obszarach obrazu. W przypadku młodszych dzieci sposób badania jest dostosowywany do ich wieku i możliwości współpracy.

VEP, czyli wzrokowe potencjały wywołane, rejestruje reakcję układu wzrokowego na bodziec świetlny. Dzięki temu można ocenić, jak sprawnie sygnał przechodzi od oka do kory wzrokowej. Badanie jest nieinwazyjne i zasadniczo bezbolesne. W wybranych sytuacjach okulista lub neurolog zleca rezonans magnetyczny, badania laboratoryjne, a rzadziej badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Zakres diagnostyki zależy od wieku dziecka, obrazu choroby i podejrzewanej przyczyny.

Jak wygląda leczenie i jakie są rokowania?

Leczenie zależy od tego, co wywołało stan zapalny. Jeśli zapalenie pojawiło się po infekcji wirusowej, lekarz może zalecić obserwację i kontrole, ponieważ wiele takich przypadków wygasa samoistnie. Nie oznacza to rezygnacji z opieki medycznej. Poprawa widzenia może następować stopniowo przez kilka tygodni lub miesięcy.

W cięższym przebiegu albo przy zajęciu pozagałkowym lekarz może zastosować kortykosteroidy, często podawane dożylnie. Nie należy podawać ich dziecku samodzielnie ani traktować jako uniwersalnego leczenia, ponieważ wybór preparatu, dawki i drogi podania zależy od rozpoznania. Jeśli przyczyną jest konkretne zakażenie lub choroba ogólnoustrojowa, leczenie obejmuje także ten problem.

Kontrole okulistyczne są potrzebne także wtedy, gdy dziecko zaczyna widzieć lepiej. Pozwalają ocenić powrót funkcji wzrokowych i wykryć rzadkie następstwa, takie jak częściowy zanik nerwu wzrokowego.

W postaciach poinfekcyjnych u dzieci rokowanie jest zwykle dobre. Czas powrotu widzenia zależy od nasilenia zapalenia i jego przyczyny. Nawet po ustąpieniu objawów dziecko powinno pozostać pod kontrolą okulisty, a w razie wskazań także neurologa.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku nagłego pogorszenia widzenia, bólu oka lub innych opisanych objawów skontaktuj się pilnie z lekarzem okulistą lub zgłoś się do pomocy doraźnej.