Jak wygląda badanie wzroku u dzieci?

Badanie wzroku u dzieci jest bezbolesną procedurą profilaktyczną, której przebieg zależy od wieku i możliwości współpracy malucha. U noworodka ocenia się głównie reakcję na światło, u niemowlęcia wodzenie wzrokiem i ustawienie oczu, a u starszego dziecka także ostrość widzenia za pomocą obrazków lub tablic.

Dlaczego warto badać wzrok dziecka?

Badanie wzroku nie służy wyłącznie rozpoznawaniu choroby. Pozwala sprawdzić, czy widzenie rozwija się prawidłowo i czy oba oczy współpracują ze sobą. Małe dziecko często nie wie, że widzi niewyraźnie, dlatego samo może nie zgłosić problemu.

Wczesne wykrycie wady zwiększa szansę na skuteczną korekcję. Układ wzrokowy dziecka intensywnie się rozwija, a odpowiednie okulary, ćwiczenia lub inne zalecenia specjalisty mogą zapobiec utrwaleniu niedowidzenia. Sama wizyta zwykle przebiega spokojnie i nie powoduje bólu.

Jak wygląda badanie wzroku w zależności od wieku?

Zakres badania dobiera się do wieku dziecka. Lekarz nie wymaga od noworodka wykonywania poleceń, a od dwulatka czytania liter. Wykorzystuje reakcje i zachowania, które są naturalne na danym etapie rozwoju:

• Noworodek – w ramach badań przesiewowych lekarz ocenia wygląd oczu, reakcję źrenic na światło, ruchy gałek ocznych i symetrię ustawienia oczu. To krótkie badanie wykonywane jest zwykle w szpitalu po narodzinach.
• Niemowlę – specjalista sprawdza, czy dziecko skupia wzrok, wodząc za światłem lub zabawką, oraz czy prawidłowo porusza oczami. Może ocenić także przedni odcinek oka, dno oka, ustawienie gałek ocznych i reakcję źrenic.
• Dziecko po 3. miesiącu życia – zwykle potrafi już zatrzymać wzrok na przedmiocie i podążać za nim. Brak kontaktu wzrokowego, niereagowanie na światło lub wyraźne drgania gałek ocznych wymagają konsultacji.
• Dwulatek i przedszkolak – ostrość widzenia bada się za pomocą obrazków, symboli albo prostych kształtów. Dziecko wskazuje lub nazywa to, co widzi, często osobno dla każdego oka. Wykonuje się też testy ustawienia oczu, między innymi test Hirschberga lub cover test.
• Starsze dziecko – może rozpoznawać litery, cyfry lub symbole z tablicy. Specjalista ocenia także widzenie obuoczne, ruchomość oczu, akomodację i ewentualną wadę refrakcji. Komputerowy pomiar wzroku bywa pomocny, ale zazwyczaj nie zastępuje pełnego badania.

W razie potrzeby okulista wykonuje badanie dna oka. Wcześniej podaje krople rozszerzające źrenice i czasowo ograniczające akomodację, czyli zdolność oka do zmiany ostrości przy patrzeniu z bliska i z daleka. Dzięki temu wynik pomiaru wady jest bardziej miarodajny. Po zakropleniu dziecko może przez kilka godzin gorzej znosić jasne światło i widzieć nieco mniej wyraźnie.

U wcześniaków kontrole okulistyczne mogą być częstsze, ponieważ niedojrzała siatkówka zwiększa ryzyko retinopatii wcześniaczej. Terminy takich badań ustala lekarz, a samo badanie może wymagać rozszerzenia źrenic i oceny siatkówki.

Okulista, optometrysta i ortoptysta – czym się różnią?

Każdy z tych specjalistów zajmuje się innym obszarem widzenia. W przypadku niepokojących objawów, choroby oka lub zeza pierwszym wyborem powinien być okulista dziecięcy, który może skierować dziecko na dalszą ocenę ortoptyczną.

Ortoptysta może korzystać z synoptoforu, czyli urządzenia służącego do oceny kąta zeza i widzenia przestrzennego. Badanie jest prowadzone w formie prostych zadań i obrazków dopasowanych do wieku dziecka.

Jakie objawy powinny zaniepokoić rodzica?

Dziecko może widzieć niewyraźnie, mimo że jego oczy wyglądają prawidłowo. Na konsultację warto umówić się po zauważeniu kilku powtarzających się sygnałów:

• mrużenie oczu, częste pocieranie ich lub nadmierne łzawienie,
• siadanie bardzo blisko telewizora, trzymanie książki lub zabawek blisko twarzy,
• zez, przechylanie głowy albo patrzenie z ukosa,
• brak wodzenia wzrokiem za zabawką, brak kontaktu wzrokowego lub niereagowanie na światło,
• drgania gałek ocznych, trudności z koncentracją, bóle głowy albo szybkie męczenie się podczas czytania,
• ból, pieczenie, obrzęk powiek, ropna wydzielina lub nagła zmiana wyglądu oka.

Biały refleks widoczny w źrenicy, określany jako leukokoria, jest sygnałem alarmowym. Może pojawiać się na zdjęciu wykonanym z użyciem lampy błyskowej albo być widoczny podczas obserwacji dziecka. W takiej sytuacji nie należy czekać na wizytę kontrolną, lecz pilnie skontaktować się z okulistą.

Jak przygotować dziecko do wizyty?

Najlepiej nie przedstawiać badania jako kary ani wydarzenia, którego trzeba się bać. Dziecko może siedzieć na kolanach rodzica, a specjalista zwykle dopasowuje tempo badania do jego nastroju i wieku. W domu można wcześniej oswoić najważniejsze elementy wizyty:

1. Zamień wizytę w zabawę – pobawcie się w okulistę, oglądajcie obrazki z bliska i z daleka, zasłaniajcie na chwilę jedno oko, bez wywierania presji.
2. Wyjaśnij kolejne czynności – powiedz, że lekarz poświeci latarką, obejrzy oczy i może poprosić o wskazywanie obrazków.
3. Oswój zakraplanie – jeśli lekarz przewidział krople, można w zabawie udawać zakraplanie, zbliżając do oka palec lub pustą, czystą butelkę, bez dotykania oka.
4. Zadbaj o spokojną komunikację – lepiej powiedzieć, że krople mogą chwilę szczypać, niż zapewniać, że dziecko nie poczuje absolutnie niczego.
5. Weź ulubioną rzecz dziecka – zabawka, kocyk lub książeczka mogą ułatwić oczekiwanie i pomóc w skupieniu uwagi.

Badanie wzroku u dzieci nie musi być stresującym wydarzeniem. Najważniejsze jest dopasowanie procedury do wieku dziecka oraz szybka reakcja, gdy rodzic zauważy zez, biały refleks w źrenicy lub trudności z widzeniem. Wcześniaki, dzieci z rodzinną historią chorób oczu i maluchy z niepokojącymi objawami powinny być kontrolowane zgodnie z zaleceniami lekarza.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku niepokojących objawów skonsultuj dziecko z okulistą.