Badanie ciśnienia dna oka – na czym polega i kiedy je wykonać?
„Ciśnienie dna oka” to potoczne, nieprecyzyjne określenie badania ciśnienia wewnątrzgałkowego. Właściwa nazwa procedury to tonometria. Nie należy mylić jej z badaniem dna oka, czyli oftalmoskopią, podczas której okulista ocenia między innymi siatkówkę i nerw wzrokowy. Tonometria jest szybka, zwykle bezbolesna i pomaga wykrywać oraz monitorować ryzyko jaskry.
Czym różni się tonometria od badania dna oka?
Tonometria służy do pomiaru ciśnienia panującego wewnątrz gałki ocznej. Lekarz ocenia je za pomocą tonometru, analizując reakcję rogówki na kontrolowany nacisk lub podmuch powietrza.
Badanie dna oka, określane także jako oftalmoskopia, ma inny cel. Pozwala obejrzeć siatkówkę, plamkę żółtą, naczynia krwionośne i tarczę nerwu wzrokowego. Oba badania mogą być wykonane podczas jednej wizyty, ale nie zastępują się wzajemnie. Dlatego gdy pacjent pyta o „ciśnienie dna oka”, najczęściej chodzi mu o tonometrię.
Tonometria mierzy ciśnienie wewnątrzgałkowe, a oftalmoskopia ocenia struktury znajdujące się na dnie oka.
Dlaczego mierzy się ciśnienie wewnątrzgałkowe?
W oku krąży ciecz wodnista, która pomaga utrzymać jego kształt oraz odżywia struktury pozbawione własnych naczyń krwionośnych, między innymi rogówkę i soczewkę. Jest produkowana przez ciało rzęskowe, a następnie odpływa przez kąt przesączania. Gdy produkcja i odpływ cieczy nie pozostają w równowadze, ciśnienie może się zwiększyć.
Długotrwale podwyższone ciśnienie może uszkadzać włókna nerwu wzrokowego i zwiększać ryzyko jaskry. Choroba często rozwija się bez wyraźnych objawów, dlatego bywa nazywana „cichym złodziejem wzroku”. Sam podwyższony wynik nie oznacza jednak automatycznie jaskry. O rozpoznaniu decyduje cała ocena okulistyczna, obejmująca między innymi wygląd nerwu wzrokowego, pole widzenia i wyniki innych badań.
Możliwa jest również jaskra normalnego ciśnienia, w której uszkodzenia typowe dla jaskry pojawiają się mimo wartości mieszczących się w zakresie referencyjnym. Wynik tonometrii zawsze trzeba więc interpretować indywidualnie.
Jak przebiega badanie ciśnienia w oku?
Przed pomiarem pacjent opiera czoło i brodę na podpórkach aparatu. Powinien patrzeć przed siebie i nie zaciskać powiek. W gabinecie najczęściej stosuje się jedną z dwóch metod:
- Tonometria bezkontaktowa – aparat kieruje w stronę rogówki krótki podmuch powietrza i na podstawie jej odkształcenia oblicza ciśnienie. Badanie nie wymaga znieczulenia ani dotykania oka, dlatego często wykorzystuje się je w badaniach przesiewowych.
- Tonometria aplanacyjna Goldmanna – po podaniu kropli znieczulających lekarz przykłada do rogówki specjalny element tonometru i mierzy siłę potrzebną do jej delikatnego spłaszczenia. To kontaktowa metoda uznawana za bardzo dokładną, często stosowana przy podejrzeniu lub monitorowaniu jaskry.
Obie procedury trwają krótko. Tonometria bezkontaktowa może wywołać chwilowy odruch mrugania lub zaskoczenie podmuchem, natomiast metoda aplanacyjna zwykle nie boli dzięki znieczuleniu powierzchni oka. Jeśli pacjent nosi soczewki kontaktowe, lekarz może poprosić o ich zdjęcie przed badaniem.
Jakie są prawidłowe wartości ciśnienia w oku?
Przyjmowany zakres referencyjny ciśnienia wewnątrzgałkowego wynosi zwykle 10–21 mmHg. Średnia wartość w populacji to około 16 mmHg, ale wynik może zmieniać się między osobami, a także w ciągu doby. Poniższe wartości mają charakter orientacyjny:
| Zakres ciśnienia | Znaczenie wyniku | Co zwykle oznacza? |
|---|---|---|
| 10–21 mmHg | Zakres referencyjny | Wynik zazwyczaj mieści się w przyjętej normie, ale nie wyklucza jaskry. |
| 22–24 mmHg | Wartość graniczna | Może wymagać powtórzenia pomiaru i oceny innych czynników ryzyka. |
| Powyżej 24 mmHg | Wynik podwyższony | Zwykle wskazuje na potrzebę dalszej diagnostyki okulistycznej. |
Nie istnieje jedna wartość bezpieczna dla każdego pacjenta. Znaczenie wyniku zależy między innymi od grubości rogówki, budowy oka, wyglądu nerwu wzrokowego i pola widzenia. Z tego powodu pojedynczy pomiar nie powinien być samodzielnie traktowany jako rozpoznanie choroby.
Kiedy wykonać tonometrię?
Badanie może być częścią rutynowej kontroli okulistycznej, szczególnie gdy pacjent należy do grupy podwyższonego ryzyka. Regularne pomiary są szczególnie istotne w następujących sytuacjach:
- ukończenie 40. roku życia, zwłaszcza przy rzadszych wcześniejszych kontrolach okulistycznych,
- występowanie jaskry u rodziców lub rodzeństwa,
- cukrzyca, choroby układu krążenia lub inne choroby ogólnoustrojowe wpływające na wzrok,
- rozpoznana jaskra, nadciśnienie oczne albo wcześniejsze nieprawidłowe wyniki pomiarów.
Do okulisty warto zgłosić się także przy nowych zaburzeniach widzenia. Niepokój powinny wzbudzić zwłaszcza:
- ból oka lub uczucie silnego rozpierania w gałce ocznej,
- nagłe pogorszenie ostrości widzenia albo ograniczenie pola widzenia,
- mroczki, kolorowe obwódki wokół źródeł światła lub wyraźne zamglenie obrazu,
- silny ból oka połączony z nudnościami, wymiotami, bólem głowy albo zaczerwienieniem oka.
Nagły, silny ból oka i gwałtowne pogorszenie widzenia wymagają pilnej konsultacji okulistycznej. Podwyższone ciśnienie nie zawsze daje objawy, dlatego prawidłowe samopoczucie nie zastępuje badań profilaktycznych. Tonometria pomaga ocenić jeden z ważnych czynników ryzyka, ale pełna diagnostyka jaskry może wymagać także badania dna oka, pola widzenia, oceny nerwu wzrokowego lub gonioskopii.
Najważniejsze jest to, by na wynik patrzeć w kontekście całego badania okulistycznego. Regularna kontrola pozwala wykryć nieprawidłowości wcześniej i dobrać dalsze postępowanie, jeśli lekarz stwierdzi podwyższone ryzyko uszkodzenia wzroku.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
