Badanie dna oka – na czym polega i jak się do niego przygotować?

Badanie dna oka, czyli oftalmoskopia, to bezbolesne i nieinwazyjne badanie tylnej części oka. Lekarz ocenia podczas niego siatkówkę, plamkę żółtą, tarczę nerwu wzrokowego oraz naczynia krwionośne. Zwykle podaje krople rozszerzające źrenice, dlatego po wizycie przez kilka godzin widzenie może być zamglone, a światło bardziej dokuczliwe.

Czym jest badanie dna oka?

Badanie dna oka pozwala zajrzeć do wnętrza gałki ocznej bez wykonywania zabiegu. Okulista sprawdza stan struktur odpowiedzialnych za odbieranie obrazu i przesyłanie informacji wzrokowych do mózgu. W tym celu może użyć oftalmoskopu, lampy szczelinowej z odpowiednią soczewką albo funduskamery.

Samo oglądanie oka nie boli. Krótkie pieczenie lub szczypanie może pojawić się po zakropleniu preparatu rozszerzającego źrenice, ale wynika ono z działania kropli, a nie z badania. Wizyta zwykle trwa około 30 minut, ponieważ po podaniu mydriatyku trzeba odczekać 15–30 minut, aż źrenica odpowiednio się rozszerzy. Bez zakraplania badanie może zakończyć się szybciej, jednak lekarz widzi wtedy mniejszy obszar siatkówki.

Jak przebiega badanie dna oka?

Przebieg zależy od zastosowanej metody i celu diagnostycznego, ale w gabinecie najczęściej wygląda następująco:

1. Lekarz przeprowadza krótki wywiad i pyta o choroby oczu, choroby przewlekłe, przyjmowane leki oraz wcześniejsze wyniki badań.
2. Do oczu podawane są krople rozszerzające źrenice. Preparat może chwilowo piec, a jego działanie zaczyna się zwykle po 15–30 minutach.
3. Pacjent siada przy lampie szczelinowej albo pozostaje w pozycji wskazanej przez lekarza. Podczas oglądania oka opiera głowę i stara się jej nie poruszać.
4. Okulista oświetla wnętrze oka i obserwuje je przez oftalmoskop lub lampę szczelinową z soczewką. Może prosić o patrzenie w określonym kierunku.
5. Po ocenie obu oczu lekarz omawia wynik i decyduje, czy potrzebne są dodatkowe badania, takie jak OCT, fotografia dna oka lub angiografia fluoresceinowa.

Oftalmoskopia jest podstawową oceną struktur oka. OCT i angiografia nie są tym samym badaniem, lecz mogą je uzupełniać, gdy okulista potrzebuje dokładniejszego obrazu siatkówki, plamki albo naczyń.

Badanie jest bezbolesne, ale rozszerzenie źrenic może czasowo ograniczyć samodzielne poruszanie się. Pogorszenie widzenia po kroplach nie oznacza uszkodzenia oka.

Co wykrywa badanie dna oka?

Podczas badania lekarz ocenia między innymi wygląd siatkówki, plamki żółtej, ciała szklistego, naczyń i tarczy nerwu wzrokowego. Nieprawidłowości mogą wskazywać na choroby okulistyczne, a czasem także na problemy dotyczące całego organizmu.

Najczęściej badanie pomaga wykryć lub monitorować:

• Jaskrę i zmiany w obrębie nerwu wzrokowego.
• Zwyrodnienia siatkówki oraz zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, czyli AMD.
• Retinopatię cukrzycową i zmiany naczyniowe związane z nadciśnieniem tętniczym.
• Obrzęki, krwotoki, wysięki, zakrzepy i inne uszkodzenia naczyń siatkówki.
• Zmiany zapalne, zwyrodnieniowe oraz niektóre guzy wewnątrzgałkowe.
• Obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, który może wymagać dalszej diagnostyki neurologicznej.

Nieprawidłowy obraz dna oka nie potwierdza samodzielnie choroby ogólnoustrojowej. Może jednak skłonić lekarza do zlecenia kolejnych badań, na przykład kontroli poziomu glukozy, ciśnienia tętniczego lub diagnostyki neurologicznej.

Jak przygotować się do badania?

Zwykle nie trzeba być na czczo ani wprowadzać zmian w codziennym przyjmowaniu leków. Przed wizytą należy powiedzieć lekarzowi o chorobach przewlekłych, alergiach, wcześniejszych reakcjach na krople oraz przyjmowanych preparatach. Szczególne znaczenie ma informacja o jaskrze lub podejrzeniu wąskiego kąta przesączania, ponieważ lekarz musi ocenić, czy rozszerzenie źrenic jest bezpieczne.

Przed wyjściem na wizytę dobrze przygotować:

• transport powrotny lub osobę towarzyszącą, ponieważ po rozszerzeniu źrenic nie należy prowadzić samochodu,
• okulary przeciwsłoneczne chroniące przed nasilonym światłowstrętem,
• listę przyjmowanych leków i informacje o chorobach przewlekłych,
• wcześniejsze wyniki badań okulistycznych, jeśli badanie służy monitorowaniu choroby,
• pojemnik na soczewki, ponieważ soczewki kontaktowe mogą wymagać zdjęcia przed badaniem.

Po zastosowaniu kropli widzenie z bliska może być rozmazane, a źrenice pozostają rozszerzone przez kilka godzin. Najczęściej zaburzenia ustępują w ciągu 2–6 godzin, ale czas działania zależy od użytego preparatu i indywidualnej reakcji organizmu. Do czasu powrotu prawidłowego widzenia nie prowadź auta, nie obsługuj maszyn i zachowaj ostrożność przy silnym świetle.

Jak często badać dno oka?

Częstotliwość ustala okulista na podstawie wieku, stanu wzroku, chorób przewlekłych i wyników wcześniejszych wizyt. Orientacyjne odstępy dla osób bez rozpoznanej choroby oczu przedstawia tabela:

Nagłe pogorszenie widzenia, błyski, nowe mroczki, cień w polu widzenia, silny ból oka lub wyraźne zaczerwienienie wymagają pilnego kontaktu z lekarzem, niezależnie od terminu ostatniej kontroli. Samo badanie dna oka jest krótkie i bezbolesne, a jego wynik może pomóc wcześnie wykryć zmiany wymagające dalszej kontroli lub leczenia.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku dolegliwości lub wątpliwości skonsultuj się z lekarzem okulistą.