Odwarstwienie siatkówki – jakie są objawy i przyczyny?
Nagłe błyski światła, wysyp nowych mętów albo ciemna zasłona w polu widzenia mogą oznaczać odwarstwienie siatkówki. To stan nagły i wymaga pilnej oceny okulistycznej, najlepiej tego samego dnia. Nie czekaj, aż objawy ustąpią. Brak bólu nie oznacza, że oko jest bezpieczne.
Odwarstwienie siatkówki – objawy alarmowe
Odwarstwienie siatkówki polega na oddzieleniu jej od warstw, które zapewniają jej prawidłowe odżywianie. Zaburza to działanie komórek odpowiedzialnych za widzenie, a nieleczony proces może doprowadzić do trwałego pogorszenia wzroku.
Najczęściej pojawiają się trzy sygnały ostrzegawcze: błyski świetlne, nagły wysyp mętów oraz ciemna zasłona lub kurtyna przesuwająca się przed okiem. Objawy mogą dotyczyć jednego oka i szybko narastać. Nie da się na ich podstawie samodzielnie ocenić, czy doszło już do odwarstwienia, czy tylko do pęknięcia siatkówki. Potrzebne jest badanie okulistyczne.
Stan zazwyczaj nie boli, ponieważ siatkówka nie ma receptorów bólowych takich jak skóra. To właśnie brak bólu często opóźnia zgłoszenie się do lekarza. Nie powinien jednak uspokajać, szczególnie gdy zmiana widzenia pojawiła się nagle.
Jak można widzieć odwarstwienie siatkówki?
Objawy mogą wyglądać różnie, zależnie od miejsca i rozległości zmian. Ich nagłe wystąpienie wymaga pilnej konsultacji:
| Objaw | Co czuje pacjent | Powaga sytuacji |
|---|---|---|
| Błyski świetlne | Flesze, błyskawice lub krótkie rozbłyski, częściej widoczne w ciemności i przy poruszaniu okiem | Mogą świadczyć o pociąganiu siatkówki przez ciało szkliste lub o jej pęknięciu |
| Nagłe męty | Czarne muszki, kropki, pajęczynki albo „czarny deszcz”, które przesuwają się wraz z ruchem oka | Nowy, nagły wysyp mętów wymaga pilnego badania, nawet jeśli widzenie pozostaje ostre |
| Ciemna zasłona | Cień, kurtyna lub gęsta firanka zasłaniająca część obrazu i mogąca przesuwać się w kierunku środka pola widzenia | Może oznaczać ubytek pola widzenia związany z postępującym odwarstwieniem |
| Pogorszenie ostrości lub zniekształcenie obrazu | Zamglenie, falowanie prostych linii albo trudności z czytaniem | Jest szczególnie niepokojące, gdy zmiana dotyczy centralnej części siatkówki, czyli plamki |
Pojedyncze męty mogą występować także przy mniej groźnych zmianach ciała szklistego. Nie można jednak bezpiecznie założyć, że nagłe „muszki” są nieistotne. Podobne objawy pojawiają się przy pęknięciu siatkówki, które może poprzedzać jej odwarstwienie.
Co zrobić po zauważeniu objawów?
Postępowanie powinno być szybkie, ponieważ czas trwania odwarstwienia wpływa na rokowanie, zwłaszcza gdy proces obejmuje lub zbliża się do plamki:
- Potraktuj objawy jako pilne. Nie czekaj do rana, na wizytę planową ani na samoistne ustąpienie błysków, mętów lub cienia.
- Skontaktuj się z okulistą. Zgłoś się do szpitalnego oddziału okulistycznego, SOR-u z dyżurem okulistycznym albo do okulisty dyżurnego.
- Zorganizuj bezpieczny transport. Nie prowadź samochodu, jeśli widzenie jest zamglone, ograniczone lub w polu widzenia pojawiła się zasłona. Poproś bliską osobę o pomoc albo skorzystaj z pomocy ratunkowej, gdy stan tego wymaga.
Podczas badania lekarz zwykle rozszerza źrenice i ocenia dno oka. Jeśli obraz jest utrudniony, może zlecić USG gałki ocznej. Sam opis objawów nie wystarcza do wyboru leczenia.
Kto jest bardziej narażony?
Odwarstwienie może wystąpić także bez wyraźnego czynnika ryzyka, ale prawdopodobieństwo rośnie w określonych sytuacjach. Szczególnej czujności wymagają:
- osoby z wysoką krótkowzrocznością, zwykle powyżej około –6 dioptrii,
- pacjenci po operacji zaćmy lub innych zabiegach wewnątrzgałkowych,
- osoby po urazie oka albo głowy,
- pacjenci z cukrzycą i retinopatią cukrzycową,
- osoby po 50. roku życia, u których częściej zachodzą zmiany w ciele szklistym,
- pacjenci, u których odwarstwienie wystąpiło wcześniej w drugim oku albo występowało w rodzinie.
Uraz i duży wysiłek nie są jedynymi przyczynami problemu. Najczęstsze odwarstwienie ma charakter przedarciowy. W siatkówce powstaje otwór, przez który płyn może dostać się pod jej powierzchnię. W typie trakcyjnym siatkówkę pociągają blizny lub błony, co zdarza się między innymi w zaawansowanej retinopatii cukrzycowej. Typ wysiękowy wynika z gromadzenia się płynu bez typowego przedarcia i wymaga poszukiwania choroby, która go wywołała.
Jak leczy się odwarstwienie siatkówki?
Odwarstwienia siatkówki nie leczy się kroplami ani tabletkami. Metoda zależy od typu zmian, ich rozległości, lokalizacji przedarcia oraz stanu plamki.
Laseroterapia może zabezpieczyć niewielkie pęknięcie lub otwór, zanim dojdzie do rozległego odwarstwienia. Gdy siatkówka już się odkleiła, zwykle potrzebne jest leczenie operacyjne. Jedną z głównych metod jest witrektomia, podczas której usuwa się ciało szkliste, zamyka przedarcia i wypełnia oko gazem albo olejem silikonowym. Stosuje się także opasanie twardówki lub, w wybranych przypadkach, pneumatyczną retinopeksję.
Po podaniu gazu lekarz może zalecić określoną pozycję głowy. Do czasu jego wchłonięcia nie wolno latać samolotem ani przebywać na dużych wysokościach, ponieważ zmiana ciśnienia może niebezpiecznie zwiększyć ciśnienie w oku. Olej silikonowy bywa usuwany podczas kolejnego zabiegu.
Operacja może skutecznie przyłożyć siatkówkę, ale nie zawsze przywraca wcześniejszą ostrość widzenia. Rokowanie zależy między innymi od tego, czy odwarstwienie objęło plamkę i jak długo trwało. Dlatego przy objawach takich jak błyski, nagły wysyp mętów lub zasłona najważniejsza jest szybka konsultacja, a nie obserwowanie sytuacji w domu.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku nagłych zaburzeń widzenia skontaktuj się niezwłocznie z okulistą lub zgłoś się do szpitalnego oddziału okulistycznego.
