Jakie składniki w kosmetykach drażnią oczy?
Okolica oczu ma bardzo cienką skórę i słabszą barierę ochronną, dlatego pieczenie, łzawienie lub obrzęk mogą pojawić się nawet po użyciu kosmetyku uznawanego za bezpieczny. Najczęściej problem dotyczy konserwantów, substancji zapachowych, barwników i niektórych składników podłoża. Reakcja zależy jednak od indywidualnej tolerancji, a nie od samej obecności „chemii” w produkcie.
Dlaczego okolica oczu reaguje szybciej?
Skóra powiek i okolic oczodołów jest znacznie cieńsza niż skóra większości twarzy. Jej grubość wynosi około 0,5–0,55 mm, a niewielka liczba gruczołów łojowych oznacza słabszą warstwę lipidową chroniącą przed utratą wody i działaniem substancji zewnętrznych. Okolica ta jest też silnie unaczyniona i stale narażona na mruganie, tarcie oraz kontakt z potem.
Z tego powodu kosmetyk może wywołać zarówno podrażnienie, jak i alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Podrażnienie zwykle pojawia się wkrótce po aplikacji i może wynikać z bezpośredniego działania substancji lub tarcia. Alergia jest reakcją układu odpornościowego. Często powoduje świąd, obrzęk i nawracające zmiany po kontakcie z konkretnym składnikiem. Na podstawie samych objawów nie zawsze da się je odróżnić.
Jakie składniki w kosmetykach drażnią oczy?
W składzie INCI najlepiej szukać całych grup substancji, a nie jednego uniwersalnie „złego” składnika. Konserwanty chronią kosmetyk przed bakteriami i grzybami, więc ich obecność jest potrzebna, szczególnie w tuszach, kremach i płynach zawierających wodę. U części osób mogą jednak powodować podrażnienie lub uczulenie.
| Grupa | Przykłady INCI | Dlaczego mogą drażnić |
|---|---|---|
| Konserwanty | Phenoxyethanol, Methylisothiazolinone, Methylchloroisothiazolinone, Iodopropynyl Butylcarbamate, Triclosan | Mogą wywoływać pieczenie, zaczerwienienie albo alergiczne zapalenie skóry, zwłaszcza przy wrażliwej barierze powiek. |
| Donory formaldehydu | Quaternium-15, Diazolidinyl Urea, DMDM Hydantoin, Imidazolidinyl Urea, 2-Bromo-2-nitropropane-1,3-diol | Stopniowo uwalniają formaldehyd, który u osób uczulonych może powodować silną reakcję kontaktową. |
| Substancje zapachowe | Parfum, Fragrance, olejki roślinne, np. Rose Oil lub Chamomilla Recutita Flower Extract | Zapach i naturalne ekstrakty mogą podrażniać lub uczulać. Oznaczenie „bezzapachowy” nie zawsze oznacza brak wszystkich substancji zapachowych. |
| Barwniki | CI 77288, CI 77289, CI 75470 (karmin), inne barwniki oznaczone symbolem CI | Niektóre pigmenty, zwłaszcza intensywne czerwienie, fiolety i zielenie, mogą wywoływać reakcje alergiczne. |
| Składniki podłoża | Propylene Glycol, Lanolin, Shellac, Colophonium | Mogą działać drażniąco, wysuszać skórę lub powodować alergiczne zapalenie powiek u osób wrażliwych. |
Nie każdy wymieniony składnik wywoła problem u każdej osoby. Przy nawracających objawach warto porównywać składy produktów, które powodują reakcję, i omówić je z dermatologiem. Parabeny także mogą uczulać, choć w kosmetykach stosowanych na skórę ich potencjał alergizujący bywa mniejszy niż w niektórych zastosowaniach leczniczych. To zjawisko określa się czasem jako paradoks parabenowy.
Cienie, pigmenty i metaliczne wykończenia
Intensywnie barwione cienie zawierają większą ilość pigmentów, dlatego u osób z alergią kontaktową mogą częściej powodować problemy. Karmin, oznaczany w INCI jako CI 75470, nadaje odcienie czerwone, różowe i fioletowe. W zielonych pigmentach mogą występować związki chromu, między innymi CI 77288 i CI 77289. Dopuszczone do obrotu pigmenty muszą spełniać wymagania bezpieczeństwa, a obecność śladowych zanieczyszczeń nie oznacza automatycznie zagrożenia.
Brązowe cienie bywają kojarzone z niklem, a metaliczne wykończenia mogą zawierać drobinki lub pigmenty na bazie miedzi, srebra, złota albo innych metali. Nie należy jednak zakładać, że każdy metaliczny kosmetyk jest niebezpieczny. Znaczenie ma jakość produktu, zgodność z przepisami oraz indywidualna alergia. Osoby noszące soczewki kontaktowe powinny zachować większą ostrożność, ponieważ drobinki mogą dostać się pod soczewkę i mechanicznie drażnić powierzchnię oka.
Szczególnej uwagi wymagają preparaty do koloryzacji rzęs i brwi. Parafenylenodiamina (PPD) jest silnym alergenem kontaktowym i może znajdować się w hennach oraz produktach koloryzujących. Przy potwierdzonej alergii na PPD należy ostrożnie podchodzić także do chemicznie podobnych barwników.
Jak ograniczyć ryzyko podrażnienia?
Sam skład INCI nie wyjaśnia wszystkich reakcji. Znaczenie ma także sposób aplikacji, stan skóry i higiena produktu. Najbardziej pomocne są proste zasady:
- Nie nakładaj eyelinera ani cienia na linię wodną, ponieważ kosmetyk łatwiej trafia wtedy na powierzchnię oka.
- Myj ręce przed makijażem i nie pożyczaj tuszu, kredki ani pędzli innym osobom.
- Wymieniaj kosmetyki zgodnie z oznaczeniem okresu przydatności po otwarciu, szczególnie tusz do rzęs.
- Nie używaj produktu, który zmienił zapach, konsystencję albo został zanieczyszczony wodą lub śliną.
- Przy nawracającym pieczeniu wybieraj produkty bez substancji zapachowych i porównuj ich składy.
- Nie próbuj „przyzwyczajać” skóry do składnika, po którym pojawia się reakcja alergiczna.
Jeśli kosmetyk dostanie się do oka, przerwij jego stosowanie i ostrożnie przepłucz oko czystą wodą lub jałowym preparatem przeznaczonym do płukania oczu. Nie pocieraj powiek, ponieważ tarcie może nasilić stan zapalny i uszkodzić powierzchnię oka.
Kiedy potrzebna jest konsultacja okulistyczna?
Silny obrzęk, ból, ropna lub śluzowa wydzielina, światłowstręt, zaburzenia widzenia albo objawy, które nie ustępują po odstawieniu kosmetyku, wymagają kontaktu z okulistą. Nie warto czekać na poprawę także wtedy, gdy reakcje powtarzają się po różnych produktach. Lekarz może ocenić, czy problem dotyczy powierzchni oka, skóry powiek, alergii kontaktowej lub infekcji.
Szczególnie ostrożne powinny być osoby z atopowym zapaleniem skóry, łuszczycą i innymi chorobami osłabiającymi barierę naskórkową. W ich przypadku nawet łagodny kosmetyk może szczypać, ale powtarzające się objawy nie powinny być ignorowane.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku nasilonych lub utrzymujących się objawów skonsultuj się z okulistą lub dermatologiem.
