Optyczna koherentna tomografia oka – na czym polega badanie?
Optyczna koherentna tomografia oka, czyli OCT, to nieinwazyjne i bezbolesne badanie obrazowe wykorzystujące światło podczerwone. Pozwala uzyskać przekrojowy obraz siatkówki, plamki żółtej i nerwu wzrokowego z bardzo dużą dokładnością. Dzięki temu lekarz może zauważyć zmiany niewidoczne podczas podstawowego badania dna oka, ale sam skan nie jest jeszcze diagnozą.
Czym jest optyczna koherentna tomografia oka?
OCT można porównać do „biopsji optycznej”. Podczas klasycznej biopsji pobiera się fragment tkanki i ocenia go pod mikroskopem. W tomografii optycznej nie trzeba ingerować w oko. Aparat analizuje światło odbite od kolejnych warstw tkanek i tworzy ich szczegółowy, przekrojowy obraz w czasie rzeczywistym.
Badanie wykonuje tomograf okulistyczny. Urządzenie nie dotyka oka i nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego. Zamiast ultradźwięków, stosowanych na przykład w USG, OCT korzysta ze światła podczerwonego. Umożliwia to ocenę między innymi grubości siatkówki, budowy jej warstw, plamki oraz włókien nerwowych w okolicy tarczy nerwu wzrokowego.
Wysoka rozdzielczość sprawia, że OCT pokazuje szczegóły niedostępne w zwykłym oglądaniu dna oka. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy lekarz podejrzewa wczesne zmiany jaskrowe albo chorobę plamki związane z wiekiem, określaną jako AMD.
Jak przebiega badanie OCT?
OCT nie wymaga szczególnego przygotowania. Na badanie możesz przyjść bez zmiany codziennych leków czy diety. Cała procedura trwa zwykle kilka minut, choć czas może zależeć od liczby ocenianych struktur i współpracy pacjenta.
Typowy przebieg badania obejmuje następujące etapy:
- Przygotowanie – siadasz przed aparatem, a osoba wykonująca badanie ustawia urządzenie i wyjaśnia, gdzie należy patrzeć.
- Ustabilizowanie głowy – opierasz brodę i czoło na podpórkach, dzięki czemu oko pozostaje w odpowiednim położeniu.
- Skanowanie – patrzysz we wskazany punkt i przez chwilę starasz się nie mrugać. Aparat rejestruje odbicie światła, bez kontaktu z powierzchnią oka.
- Ocena obrazu – skan pojawia się na monitorze, a okulista analizuje go w zestawieniu z objawami, badaniem oka i wcześniejszymi wynikami.
Badanie nie powoduje bólu. Czasami lekarz zaleca wcześniej krople rozszerzające źrenice, aby uzyskać lepszy obraz. Nie jest to konieczne przy każdym protokole OCT. Po zakropleniu może wystąpić przejściowe pogorszenie ostrości widzenia i światłowstręt, dlatego przez kilka godzin nie należy prowadzić samochodu, jeśli widzenie pozostaje nieostre.
OCT nie wymaga stosowania kontrastu i może być wykonywane u dzieci oraz kobiet w ciąży, jeżeli lekarz uzna je za potrzebne. W przypadku nieprzejrzystych ośrodków oka, na przykład zaawansowanej zaćmy, krwotoku do ciała szklistego lub niektórych chorób rogówki, jakość obrazu może być ograniczona. O zastosowaniu badania decyduje okulista.
Co pozwala wykryć badanie OCT?
OCT służy przede wszystkim do oceny siatkówki, plamki i nerwu wzrokowego. W wielu chorobach nie tylko pomaga wykryć zmianę, lecz także pozwala obserwować jej przebieg i sprawdzać odpowiedź na leczenie.
| Choroba lub problem | Co ocenia OCT? | Znaczenie badania |
|---|---|---|
| AMD | Budowę plamki, obrzęk, płyn i inne zmiany w centralnej części siatkówki | Pomaga wykrywać oraz monitorować zmiany związane ze zwyrodnieniem plamki |
| Jaskra | Tarcze nerwów wzrokowych oraz grubość warstwy włókien nerwowych | Może ujawnić wczesne zmiany strukturalne i ułatwiać kontrolę postępu choroby |
| Retinopatia cukrzycowa i obrzęk plamki | Grubość siatkówki oraz obecność obrzęku | Uzupełnia ocenę zmian związanych z cukrzycą |
| Otwór lub błona w plamce | Przekrój centralnej części siatkówki i relację między jej warstwami | Pomaga określić rodzaj i zakres zmiany |
| Centralna retinopatia surowicza | Gromadzenie płynu pod siatkówką i zmiany jej struktury | Ułatwia rozpoznanie oraz późniejsze monitorowanie |
Badanie może być również stosowane w ocenie trakcji szklistkowo-plamkowej, blizn siatkówki, zmian naczyniówkowych oraz wybranych chorób przedniego odcinka oka. Angio-OCT jest rozszerzeniem tej technologii. Obrazuje przepływ krwi w naczyniach siatkówki i naczyniówki bez podawania kontrastu.
- Wczesne wykrywanie zmian – obraz może ujawnić nieprawidłowości, zanim pojawią się wyraźne objawy.
- Brak kontaktu z okiem – aparat wykonuje pomiar bez dotykania gałki ocznej.
- Krótki czas badania – skanowanie zwykle trwa kilka minut.
- Powtarzalne pomiary – kolejne badania można porównywać podczas kontroli choroby.
W jaskrze OCT może wykazać ubytki włókien nerwowych, zanim zmiany będą widoczne w badaniu pola widzenia. Nie oznacza to jednak, że prawidłowy skan samodzielnie wyklucza jaskrę. Podobnie w przypadku AMD czy retinopatii cukrzycowej wynik trzeba zestawić z obrazem klinicznym pacjenta.
Jak rozumieć wynik OCT?
Wynik badania składa się zwykle z obrazów, pomiarów i opisu. Kolorowe mapy, wykresy oraz porównania z bazą referencyjną mogą wyglądać jednoznacznie, ale ich znaczenie zależy od wieku, anatomii oka, jakości skanu, wcześniejszych wyników i innych badań.
Skan OCT jest materiałem diagnostycznym, a nie samodzielną diagnozą. Nieprawidłowy parametr nie zawsze oznacza chorobę, a prawidłowy wynik nie wyklucza wszystkich problemów okulistycznych.
Interpretację powinien przeprowadzić okulista. W razie podejrzenia jaskry bierze on pod uwagę także ciśnienie wewnątrzgałkowe, wygląd tarczy nerwu wzrokowego, pole widzenia i pozostałe elementy badania. OCT jest więc ważnym uzupełnieniem diagnostyki, ale nie zastępuje kompleksowej oceny okulistycznej.
Optyczna koherentna tomografia oka pozwala szybko i bezboleśnie zobaczyć struktury, których nie da się dokładnie ocenić podczas zwykłego oglądania dna oka. Jej największa wartość polega na wykrywaniu subtelnych zmian i porównywaniu ich w czasie. Znaczenie każdego wyniku określa jednak lekarz, który interpretuje obraz w kontekście całego badania.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
