Wczesne objawy odwarstwienia siatkówki – na co zwrócić uwagę?

Odwarstwienie siatkówki to stan nagły. Nagłe błyski światła, wysyp nowych mętów przypominających czarny deszcz oraz ciemna zasłona w polu widzenia wymagają pilnej oceny okulistycznej, najlepiej jeszcze tego samego dnia. Brak bólu nie wyklucza zagrożenia – choroba często przebiega bezboleśnie, a zwlekanie może zwiększyć ryzyko trwałej utraty wzroku.

Jakie są wczesne objawy odwarstwienia siatkówki?

Objawy mogą pojawić się nagle, zwykle w jednym oku. Nie da się jednak potwierdzić odwarstwienia na podstawie samego opisu wrażeń. Potrzebne jest badanie okulistyczne, najczęściej z rozszerzeniem źrenic.

Same błyski lub męty nie zawsze oznaczają odwarstwienie. Mogą wynikać także ze zmian w ciele szklistym, ale podobne dolegliwości mogą towarzyszyć pęknięciu siatkówki. Dlatego nagły wysyp mętów, zwłaszcza połączony z błyskami, wymaga szybkiego badania.

Siatkówka nie ma typowych receptorów bólu, dlatego jej odwarstwienie zazwyczaj nie powoduje bolesności. Brak bólu nie jest powodem, aby czekać. Im dłużej siatkówka pozostaje odłączona od podłoża, tym większe może być ryzyko nieodwracalnego uszkodzenia widzenia, szczególnie gdy problem obejmuje plamkę, czyli centralną część siatkówki.

Kto znajduje się w grupie ryzyka?

Odwarstwienie może wystąpić u każdego, ale większej czujności wymagają osoby z następującymi czynnikami:

• Wysoka krótkowzroczność, zwykle około –6 dioptrii lub większa.
• Wcześniejsza operacja zaćmy lub inny zabieg wewnątrzgałkowy.
• Uraz oka albo głowy, także przebyty w niedalekiej przeszłości.
• Cukrzyca i retinopatia cukrzycowa, które mogą sprzyjać trakcyjnemu odwarstwieniu.
• Wiek powyżej 50 lat, gdy częściej dochodzi do zmian w ciele szklistym.
• Odwarstwienie siatkówki w drugim oku lub obwodowe zwyrodnienia siatkówki.

Czynniki ryzyka nie są konieczne, aby doszło do choroby. Nagłe zmiany widzenia wymagają konsultacji także u osoby bez rozpoznanych problemów okulistycznych.

Co zrobić po pojawieniu się objawów?

W przypadku błysków, nagłych mętów, cienia lub pogorszenia widzenia postępuj bez zwlekania:

1. Nie czekaj do następnego dnia i nie obserwuj objawów przez kilka dni.
2. Udaj się na okulistyczny SOR albo do okulisty dyżurnego. Jeśli takie miejsce nie jest dostępne, skorzystaj z najbliższej pomocy medycznej, która może zorganizować pilną konsultację okulistyczną.
3. Nie prowadź samochodu, szczególnie gdy widzenie jest zaburzone. Badanie wymaga często kropli rozszerzających źrenice, po których obraz może być zamglony przez kilka godzin.
4. Do czasu badania zrezygnuj z wysiłku fizycznego, dźwigania i sportów kontaktowych.

Podstawą rozpoznania jest badanie dna oka po rozszerzeniu źrenic. W razie utrudnionej oceny lekarz może zlecić USG oka, a w wybranych sytuacjach także inne badania obrazowe. Dopiero okulista ocenia, czy doszło do pęknięcia, odwarstwienia lub innej przyczyny objawów.

Czy odwarstwienie siatkówki można leczyć w domu?

Nie. Krople, tabletki ani domowe sposoby nie przywrócą siatkówki na właściwe miejsce. Jeśli występuje samo pęknięcie bez odwarstwienia, okulista może zabezpieczyć je laserem. Rozpoznane odwarstwienie wymaga leczenia w warunkach klinicznych, zwykle operacyjnego. Jedną z metod jest witrektomia, podczas której usuwa się ciało szkliste i stosuje gaz albo olej silikonowy, aby przyłożyć siatkówkę do podłoża.

Zakres leczenia zależy od rodzaju i rozległości zmian oraz od tego, czy została zajęta plamka. Czas reakcji ma znaczenie dla rokowania, dlatego przy nagłym pojawieniu się błysków, dużej liczby mętów, zasłony lub ubytku pola widzenia nie próbuj samodzielnie oceniać, czy objaw jest „wystarczająco poważny”. Zgłoś się pilnie do okulisty.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku nagłych zaburzeń widzenia skontaktuj się niezwłocznie z okulistą lub udaj się na SOR.