Jakie są wczesne objawy retinopatii cukrzycowej?
Wczesna retinopatia cukrzycowa najczęściej nie daje żadnych odczuwalnych objawów. Możesz widzieć wyraźnie, mimo że w naczyniach siatkówki zachodzą już pierwsze zmiany. Dlatego na symptomy nie należy czekać – podstawą wczesnego wykrycia jest regularne badanie dna oka u okulisty.
Dlaczego retinopatia cukrzycowa rozwija się bezobjawowo?
Retinopatia cukrzycowa jest powikłaniem cukrzycy związanym z uszkodzeniem drobnych naczyń krwionośnych siatkówki. Przewlekle podwyższone stężenie glukozy osłabia ich ściany, zwiększa ich przepuszczalność i może prowadzić do miejscowych zaburzeń przepływu krwi.
Na początku pojawiają się między innymi mikrotętniaki, czyli niewielkie poszerzenia naczyń. Zmiany są tak małe, że zwykle nie wpływają jeszcze na ostrość widzenia. Pacjent nie jest w stanie rozpoznać ich samodzielnie podczas codziennych czynności. Może je wykazać dopiero badanie dna oka, a w razie potrzeby także OCT lub angiografia fluoresceinowa.
Wczesna postać choroby jest zwykle nieproliferacyjna. Dopiero wraz z nasilaniem się uszkodzeń może dojść do niedokrwienia siatkówki, obrzęku plamki lub tworzenia kruchych, nieprawidłowych naczyń. Wtedy ryzyko wyraźnych zaburzeń widzenia rośnie.
Jakie wczesne objawy mogą się pojawić?
Brak objawów pozostaje najczęstszym obrazem początkowej retinopatii. U części osób występują jednak subtelne, nieswoiste zmiany widzenia. Nie oznaczają one automatycznie retinopatii, ponieważ podobne dolegliwości może powodować także szybka zmiana stężenia glukozy we krwi.
Na sygnały wymagające konsultacji okulistycznej mogą wskazywać:
- okresowe wahania ostrości widzenia, zwłaszcza przy zmiennym poziomie glukozy,
- zamglony lub mniej wyraźny obraz,
- gorsze widzenie po zmroku,
- trudności z dostrzeganiem szczegółów albo z czytaniem,
- zniekształcenie obrazu lub pogorszenie widzenia centralnego.
Pojawienie się takich objawów nie pozwala ustalić przyczyny w domu. Potrzebna jest ocena okulistyczna, często po rozszerzeniu źrenic. Szczególnej uwagi wymagają nagłe zmiany w polu widzenia:
| Stadium | Co dzieje się w oku | Co może czuć pacjent |
|---|---|---|
| Wczesne, nieproliferacyjne | Drobne uszkodzenia naczyń, między innymi mikrotętniaki i niewielkie przecieki | Najczęściej nic. Czasem występuje przejściowe zamglenie lub wahania ostrości widzenia |
| Zaawansowane, proliferacyjne | Niedokrwienie siatkówki i tworzenie kruchych, nieprawidłowych naczyń | Mroczki, „muszki”, plamy, nagłe pogorszenie widzenia lub bezbolesna utrata wzroku |
| Powikłane obrzękiem plamki lub krwotokiem | Płyn gromadzi się w obrębie plamki albo krew przedostaje się do ciała szklistego | Pogorszenie widzenia centralnego, ciemna zasłona, liczne męty lub obraz jak za firanką |
Nagłe pogorszenie widzenia, nowe mroczki, błyski, ciemna zasłona albo plamy w polu widzenia wymagają pilnego kontaktu z okulistą. Mogą oznaczać krwotok do ciała szklistego lub odwarstwienie siatkówki, a nie wczesną, łagodną postać choroby.
Kto jest bardziej narażony?
Ryzyko rośnie wraz z czasem trwania cukrzycy, ale może zależeć także od kontroli metabolicznej i chorób towarzyszących. Szczególnie istotne są:
- długi czas trwania cukrzycy,
- utrzymująca się hiperglikemia i podwyższone wartości HbA1c,
- nadciśnienie tętnicze,
- zaburzenia stężenia lipidów we krwi,
- palenie papierosów.
Dobra kontrola glikemii, ciśnienia i lipidów ogranicza ryzyko postępu zmian, ale nie zastępuje kontroli okulistycznej. Retinopatia może rozwijać się także wtedy, gdy pacjent nie zauważa problemów ze wzrokiem.
Co robić, aby chronić wzrok?
Najważniejsze działania profilaktyczne można ująć w krótkiej liście:
- Wykonuj badanie dna oka co najmniej raz w roku, nawet jeśli widzisz dobrze. Przy stwierdzonych zmianach okulista może zalecić częstsze wizyty.
- W cukrzycy typu 2 zgłoś się na ocenę okulistyczną już po rozpoznaniu choroby, ponieważ zmiany mogą istnieć wcześniej.
- W cukrzycy typu 1 ustal z diabetologiem i okulistą termin pierwszego badania, zwykle w ciągu kilku lat od rozpoznania, zgodnie z indywidualnymi zaleceniami.
- Kontroluj glikemię i HbA1c oraz stosuj leczenie zalecone przez diabetologa.
- Monitoruj ciśnienie tętnicze i stężenie lipidów, a także zrezygnuj z palenia.
- Przy nagłej zmianie widzenia nie czekaj na planową wizytę.
Badanie dna oka, a w wybranych przypadkach OCT lub angiografia fluoresceinowa, pozwalają wykryć zmiany niewidoczne w codziennym widzeniu. Dobre widzenie nie wyklucza retinopatii cukrzycowej, dlatego regularna kontrola u okulisty jest ważniejsza niż obserwowanie objawów.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
