Badanie kontrastu widzenia – na czym polega i kiedy je wykonać?
Badanie kontrastu widzenia, nazywane też badaniem czułości kontrastowej, ocenia zdolność oka do rozróżniania szczegółów wtedy, gdy różnica między obiektem a tłem jest niewielka. To test funkcjonalny, bezbolesny i nieinwazyjny. Nie polega na podaniu kontrastu chemicznego ani żadnej substancji dożylnie.
Czym jest czułość kontrastowa?
Standardowe badanie ostrości wzroku sprawdza, czy pacjent rozpoznaje czarne znaki na jasnym tle. Czułość kontrastowa dotyczy bardziej codziennych warunków, w których obiekty nie zawsze odcinają się wyraźnie od tła. Chodzi na przykład o rozpoznawanie krawężnika o zmierzchu, sylwetki pieszego na słabo oświetlonej drodze albo szczegółów widocznych przez zamgloną szybę.
Można więc dobrze odczytywać optotypy na tablicy Snellena, a jednocześnie mieć trudności z widzeniem w szarościach, przy słabym świetle, podczas olśnienia lub przy szybko zmieniającym się oświetleniu. Ostrość wzroku opisuje przede wszystkim rozróżnianie drobnych szczegółów w wysokim kontraście, natomiast czułość kontrastowa pokazuje jakość widzenia w mniej korzystnych warunkach.
Badanie czułości kontrastowej a kontrast chemiczny
Badanie kontrastu widzenia nie jest badaniem z użyciem środka cieniującego. Pacjent nie otrzymuje fluoresceiny, jodu, gadolinu ani innej substancji doustnie lub dożylnie.
Określenie „kontrast” może oznaczać także środek cieniujący stosowany w diagnostyce obrazowej, na przykład podczas tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego lub angiografii oka. Fluoresceina jest wykorzystywana między innymi do uwidocznienia naczyń siatkówki, ale nie ma związku z funkcjonalnym badaniem czułości kontrastowej. W tym teście pacjent po prostu obserwuje i odczytuje znaki o różnej widoczności.
Czym różni się badanie ostrości wzroku od badania kontrastu?
| Cecha | Ostrość wzroku – tablica Snellena | Czułość kontrastowa |
|---|---|---|
| Co ocenia? | Rozpoznawanie drobnych szczegółów przy wysokim kontraście | Rozróżnianie szczegółów przy różnych poziomach kontrastu |
| Warunki badania | Zwykle dobre, równomierne oświetlenie | Warunki dzienne, zmierzchowe, nocne lub z olśnieniem |
| Typ znaków | Czarne optotypy na jasnym tle | Znaki o różnej jasności i widoczności na tle |
| Co może ujawnić? | Obniżoną ostrość, wadę refrakcji lub potrzebę korekcji | Problemy z widzeniem w słabym świetle i wczesne zaburzenia funkcji wzroku |
Kiedy warto wykonać badanie kontrastu widzenia?
Okulista może zalecić badanie, gdy wynik standardowego testu jest prawidłowy, ale pacjent nadal opisuje problemy z widzeniem. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których wzrok pogarsza się po zmroku albo przy silnych różnicach oświetlenia. Typowe sygnały to:
- trudności z prowadzeniem samochodu wieczorem lub nocą
- gorsze widzenie podczas olśnienia, na przykład od świateł innych pojazdów
- problemy z oceną szczegółów przy mgle, deszczu lub odbiciu światła od śniegu
- dyskomfort wzrokowy mimo dobrej ostrości na tablicy okulistycznej
- poczucie, że obraz jest „sprany”, mało wyraźny lub pozbawiony głębi
Badanie może być także częścią diagnostyki chorób, które wpływają na jakość widzenia, zanim spowodują wyraźne obniżenie ostrości wzroku. Szczególne znaczenie ma przy podejrzeniu lub kontroli:
- jaskry, także przy zachowanej ostrości wzroku
- zaćmy, gdy pacjent skarży się na zamglony obraz lub olśnienia
- zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem, czyli AMD
- nieregularnego astygmatyzmu i innych zaburzeń jakości obrazu
Test bywa przydatny w medycynie pracy, szczególnie u osób wykonujących zawody wymagające dobrego widzenia w trudnych warunkach. Dotyczy to między innymi kierowców zawodowych. Ostateczną potrzebę wykonania badania określa lekarz, uwzględniając objawy, wiek, choroby oczu i wymagania zawodowe.
Jak przebiega badanie?
Badanie wykonuje się przy użyciu specjalnego testera, na przykład Functional Vision Analyzer lub innego urządzenia przeznaczonego do oceny funkcji wzrokowych. Pacjent patrzy na ekran lub przez układ optyczny i odczytuje cyfry albo inne optotypy. Znaki mają różny kontrast, dlatego część z nich jest wyraźna, a część widoczna bardzo słabo.
W zależności od urządzenia można ocenić widzenie do dali, bliży albo na odległościach pośrednich. Niektóre testy sprawdzają widzenie w warunkach przypominających dzień, zmierzch, noc lub sytuację z olśnieniem. Tester VS-V GT może prezentować bloki znaków o kontraście od 10 do 90%, co pozwala określić, przy jak niskim kontraście pacjent nadal rozpoznaje szczegóły.
Badanie jest bezbolesne, nie wymaga zakraplania oczu ani podawania środków cieniujących i zwykle zajmuje kilka minut. Wynik pomaga lekarzowi ocenić nie tylko to, jak małe znaki pacjent widzi, lecz także jak wzrok działa w warunkach bliższych codziennemu funkcjonowaniu.
Jeżeli dobrze odczytujesz standardową tablicę, ale po zmroku widzisz niepewnie, obraz jest zamglony albo światła samochodów powodują silne olśnienie, zapytaj okulistę, czy w Twoim przypadku potrzebne jest badanie czułości kontrastowej.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
