Badanie łzawienia oczu – na czym polega i jak przebiega?
Badanie łzawienia oczu ma ustalić, czy nadmiar łez wynika z ich nadprodukcji, czy z utrudnionego odpływu. Okulista zwykle przeprowadza wywiad, ogląda oko w lampie szczelinowej i dobiera testy oceniające powierzchnię oka oraz drożność dróg łzowych. Większość tych badań jest nieinwazyjna i bezbolesna.
Łzawienie oczu – objaw, a nie osobna choroba
Łzy nawilżają i oczyszczają powierzchnię oka, a także chronią ją przed zanieczyszczeniami. Są wytwarzane przez gruczoły łzowe, rozprowadzane podczas mrugania i odprowadzane przez kanaliki łzowe do jamy nosowej. Gdy tego procesu nie zakłóca żadna nieprawidłowość, obecność filmu łzowego pozostaje praktycznie niezauważalna.
Widoczne łzawienie pojawia się najczęściej w dwóch sytuacjach. Pierwsza to nadprodukcja łez, na przykład pod wpływem alergii, infekcji, podrażnienia lub suchego oka. Druga to zaburzenie odpływu, gdy łzy nie mogą swobodnie przepłynąć przez zwężone albo niedrożne drogi łzowe. Celem wizyty jest rozróżnienie tych mechanizmów, ponieważ wymagają innego postępowania.
Co może powodować nadmierne łzawienie?
Krótkotrwałe łzawienie po wyjściu na wiatr lub kontakcie z dymem zwykle jest reakcją ochronną. Oko próbuje w ten sposób usunąć czynnik drażniący. Do podobnych objawów mogą prowadzić także kurz, niska temperatura, jasne światło i suche powietrze z klimatyzacji. Najczęstsze czynniki środowiskowe to:
- wiatr i niska temperatura,
- kurz oraz drobiny ciał obcych,
- dym tytoniowy i inne zanieczyszczenia,
- suche powietrze oraz klimatyzacja.
Przyczyną mogą być również alergie, zapalenie spojówek, podrażnienie mechaniczne, nieprawidłowy skład filmu łzowego albo niedrożność kanalików łzowych. Ważny jest także paradoks zespołu suchego oka. Gdy powierzchnia oka jest niewystarczająco nawilżona, organizm może zareagować nagłym wydzieleniem wodnistych łez. Nie oznacza to jednak prawidłowego nawilżenia, ponieważ film łzowy może mieć nieprawidłowy skład i szybko się rozpadać.
| Objaw | Możliwa przyczyna | Komentarz |
|---|---|---|
| Pieczenie i swędzenie | Alergia lub podrażnienie powierzchni oka | Często występuje także zaczerwienienie, a przy alergii również wodnisty katar. |
| Ropna wydzielina | Infekcja, między innymi zapalenie spojówek | Wymaga oceny lekarskiej, szczególnie gdy objawy są nasilone lub dotyczą jednego oka. |
| Uczucie suchości, piasku pod powiekami | Zespół suchego oka | Odruchowe łzawienie może współistnieć z niedostatecznym nawilżeniem oka. |
| Stały wypływ łez, zwłaszcza z jednego oka | Zwężenie lub niedrożność dróg łzowych | W tym przypadku problemem może być odpływ, a nie nadmierna produkcja łez. |
Podczas oceny lekarz bierze pod uwagę także stan powiek, ich ustawienie, obecność ciała obcego, zapalenie brzegów powiek oraz choroby powierzchni oka. Rzadziej łzawienie towarzyszy chorobom ogólnoustrojowym. Sam objaw nie pozwala więc rozpoznać przyczyny bez badania okulistycznego.
Jak przebiega badanie łzawienia oczu?
Zakres badań zależy od tego, czy łzawienie jest stałe czy okresowe, dotyczy jednego czy obu oczu i jakie objawy mu towarzyszą. Typowa wizyta może obejmować następujące etapy:
- Wywiad lekarski – okulista pyta o czas trwania łzawienia, jego nasilenie, sytuacje wywołujące objaw oraz pieczenie, świąd, ból, wydzielinę i pogorszenie widzenia.
- Ocena oka w lampie szczelinowej – urządzenie pozwala w powiększeniu obejrzeć powierzchnię oka, spojówki, rogówkę, brzegi powiek i przedni odcinek gałki ocznej.
- Testy oceniające film łzowy – lekarz może sprawdzić ilość i stabilność łez, zwłaszcza gdy podejrzewa zespół suchego oka.
- Ocena drożności dróg łzowych – w razie podejrzenia przeszkody lekarz sprawdza, czy łzy mogą przechodzić przez kanaliki łzowe. W wybranych przypadkach potrzebne są dalsze badania obrazowe.
- Ustalenie przyczyny i dalszego postępowania – wynik badania decyduje, czy potrzebne jest leczenie powierzchni oka, diagnostyka alergii lub infekcji, czy konsultacja dotycząca odpływu łez.
Test Schirmera służy przede wszystkim do oceny ilości produkowanych łez. Lekarz umieszcza cienki pasek bibuły w dolnej części worka spojówkowego, a po określonym czasie ocenia długość jego zwilżonego odcinka. Badanie może chwilowo powodować uczucie obecności ciała obcego, ale nie powinno być bolesne.
Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że test Schirmera nie pokazuje, czy drogi łzowe są drożne. Jest pomocny głównie przy podejrzeniu zespołu suchego oka, a jego wynik interpretuje się razem z objawami i pozostałymi elementami badania. Sam nie wyjaśnia przyczyny stałego wypływu łez przez niedrożne kanaliki.
Łzawienie może oznaczać zarówno nadmiar produkowanych łez, jak i problem z ich odpływem. Dopiero badanie okulistyczne pozwala rozróżnić te mechanizmy.
Kiedy potrzebna jest szybka konsultacja?
Nie każde łzawienie wymaga pilnej pomocy. Jeżeli jednak objaw jest silny, nagły albo towarzyszą mu inne dolegliwości, nie należy zwlekać z kontaktem z okulistą. Szczególnie niepokojące są:
- silny ból oka,
- nagłe pogorszenie lub zamglenie widzenia,
- ropna wydzielina albo wyraźny obrzęk powiek,
- silny światłowstręt.
Znaczenie ma także uraz oka, podejrzenie ciała obcego oraz utrzymujące się łzawienie jednego oka. Takie objawy mogą wymagać szybszej oceny niż krótkotrwałe łzawienie po ekspozycji na wiatr lub kurz.
Co dzieje się po rozpoznaniu przyczyny?
Leczenie zależy od wyniku diagnostyki. Przy alergii lekarz może zalecić postępowanie przeciwalergiczne, przy infekcji leczenie odpowiednie dla jej rodzaju, a przy zaburzeniach filmu łzowego preparaty nawilżające. Niedrożność dróg łzowych wymaga osobnej oceny i czasem zabiegu udrażniającego. Nie należy samodzielnie stosować kropli przeciwzapalnych ani antybiotyków bez rozpoznania.
Przewlekłego lub nawracającego łzawienia nie warto tłumaczyć wyłącznie zmęczeniem oczu. Skuteczne leczenie zależy od ustalenia, czy problem dotyczy produkcji łez, powierzchni oka czy ich odpływu.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku utrzymujących się lub nasilonych objawów skonsultuj się z okulistą.
