Badanie pola widzenia – co wykrywa i jak przebiega?
Badanie pola widzenia, czyli perymetria, to bezbolesne i nieinwazyjne badanie oceniające obszar widziany bez poruszania oczami. Najczęściej wykorzystuje się je w diagnostyce i monitorowaniu jaskry, ale może także ujawnić zaburzenia siatkówki, nerwu wzrokowego oraz neurologicznych dróg wzrokowych, na przykład po udarze lub przy obecności guza.
Co wykrywa badanie pola widzenia?
Pole widzenia obejmuje zarówno obszar centralny, na którym skupiasz wzrok, jak i widzenie obwodowe. Za jego prawidłowe działanie odpowiadają między innymi siatkówka, nerw wzrokowy, drogi wzrokowe oraz ośrodki wzrokowe w mózgu. Perymetria sprawdza, czy poszczególne miejsca pola widzenia prawidłowo rejestrują bodźce świetlne.
Najważniejszym zastosowaniem badania jest wykrywanie zmian związanych z jaskrą. Choroba uszkadza nerw wzrokowy, a powstające ubytki mogą przez długi czas nie dawać wyraźnych objawów. Perymetria pomaga także określić, czy zaburzenie ma prawdopodobnie przyczynę okulistyczną, czy może wynikać z uszkodzenia struktur nerwowych poza gałką oczną.
| Kategoria | Przykładowe schorzenia | Mechanizm zmian w polu widzenia |
|---|---|---|
| Choroby oka | Jaskra | Uszkodzenie nerwu wzrokowego prowadzi do charakterystycznych ubytków, często w części obwodowej pola widzenia. |
| Choroby oka | Retinopatie, w tym retinopatia cukrzycowa i barwnikowe zwyrodnienie siatkówki | Uszkodzona siatkówka słabiej odbiera bodźce świetlne w określonych obszarach. |
| Choroby oka | Odwarstwienie siatkówki lub uszkodzenie nerwu wzrokowego | Ubytek może odpowiadać miejscu uszkodzenia i wymagać pilnej oceny okulistycznej. |
| Choroby neurologiczne | Guzy mózgu, w tym zmiany w okolicy przysadki | Ucisk na nerw wzrokowy, skrzyżowanie wzrokowe lub dalsze drogi wzrokowe zmienia układ ubytków. |
| Choroby neurologiczne | Udar i stwardnienie rozsiane | Uszkodzenie dróg wzrokowych lub ośrodków wzrokowych w mózgu może powodować ubytki w określonych połowach pola widzenia. |
Wynik nie wskazuje samodzielnie jednej choroby. Ten sam objaw może mieć różne przyczyny, dlatego okulista zestawia perymetrię z badaniem dna oka, oceną nerwu wzrokowego, pomiarem ciśnienia wewnątrzgałkowego i informacjami o objawach.
Jak przebiega perymetria?
Badanie wykonuje się za pomocą perymetru. Wymaga skupienia, ale nie powoduje bólu ani naruszenia tkanek. Każde oko bada się osobno, aby dokładnie ocenić jego funkcję.
Typowy przebieg wygląda następująco:
- Siadasz przed perymetrem i opierasz brodę oraz czoło na podpórkach, co pomaga utrzymać głowę w stałej pozycji.
- Jedno oko zostaje zasłonięte, a drugim patrzysz na centralny punkt znajdujący się wewnątrz aparatu.
- W różnych miejscach pojawiają się błyski świetlne o różnej jasności.
- Naciskasz przycisk za każdym razem, gdy zauważysz błysk, nie odrywając wzroku od punktu centralnego.
- Urządzenie analizuje odpowiedzi i tworzy mapę czułości pola widzenia, a następnie badanie powtarza się dla drugiego oka.
Perymetria trwa zwykle około 10–15 minut, zależnie od zastosowanego protokołu i sprawności pacjenta. W trakcie testu można mrugać, ale trzeba utrzymywać wzrok na punkcie centralnym. Zmęczenie, pośpiech lub przypadkowe naciskanie przycisku mogą pogorszyć wiarygodność wyniku.
Stosuje się perymetrię statyczną, w której nieruchome punkty świetlne pojawiają się w różnych miejscach, oraz kinetyczną, gdzie bodziec przemieszcza się z obwodu w stronę centrum. Wybór metody zależy od celu badania i decyzji specjalisty.
Kiedy warto wykonać badanie pola widzenia?
Perymetria może być zlecona podczas diagnostyki choroby albo jako badanie kontrolne, na przykład przy jaskrze. Wskazaniem są także objawy sugerujące ubytek widzenia obwodowego:
- mroczki, cienie lub brak dostrzegania części obrazu,
- konieczność obracania głowy, aby zobaczyć obiekty znajdujące się z boku,
- nagłe albo postępujące zaburzenia widzenia,
- podejrzenie choroby nerwu wzrokowego, siatkówki lub neurologicznych dróg wzrokowych,
- jaskra u pacjenta lub występowanie tej choroby w rodzinie,
- choroby zwiększające ryzyko zmian w oku, między innymi cukrzyca i nadciśnienie tętnicze.
Nagłe pojawienie się ubytku pola widzenia, zwłaszcza razem z pogorszeniem ostrości wzroku, bólem oka, podwójnym widzeniem albo innymi objawami neurologicznymi, wymaga szybkiego kontaktu z lekarzem.
Jak przygotować się do perymetrii?
Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania medycznego. Najlepiej przyjść wypoczętym, ponieważ koncentracja wpływa na jakość pomiaru. Jeśli używasz okularów do czytania lub masz dużą wadę wzroku, zabierz je ze sobą. Podczas testu może być potrzebna korekcja do bliży, aby prawidłowo widzieć punkt fiksacji.
- Przyjdź bezpośrednio po odpoczynku, jeśli masz taką możliwość.
- Poinformuj personel o chorobach oczu, wcześniejszych wynikach i przyjmowanych lekach.
- Nie naciskaj przycisku na wyczucie, tylko wtedy, gdy rzeczywiście dostrzeżesz błysk.
- Nie poruszaj głową i utrzymuj wzrok na punkcie centralnym.
- Zgłoś trudności z utrzymaniem koncentracji, aby osoba wykonująca badanie mogła właściwie ocenić wynik.
Co oznacza wynik badania?
Wynik perymetrii ma zwykle postać graficznej mapy. Odcienie szarości pokazują różną czułość siatkówki na bodźce świetlne. Ciemniejsze obszary mogą oznaczać słabszą reakcję lub ubytek, ale mogą też wynikać z chwilowego przeoczenia błysku. Dlatego pojedyncza plama na wydruku nie jest równoznaczna z rozpoznaniem choroby.
Na wydruku mogą pojawić się między innymi trzy wskaźniki:
- MD opisuje ogólne odchylenie wyniku od wartości oczekiwanych. Bardziej ujemna wartość może oznaczać większe ubytki.
- VFI przedstawia w procentach zachowaną funkcję pola widzenia według algorytmu stosowanego przez aparat.
- GHT porównuje górną i dolną połowę pola widzenia, co ma znaczenie między innymi w ocenie zmian jaskrowych.
Interpretacja zawsze należy do okulisty. Lekarz ocenia układ zmian, wiarygodność pomiaru, porównuje wynik z wcześniejszymi badaniami i odnosi go do stanu nerwu wzrokowego oraz pozostałych badań. Wydruk z perymetru jest mapą funkcji widzenia, a nie samodzielną diagnozą.
Perymetria jest więc bezpiecznym badaniem, które może wcześnie ujawnić zmiany w jaskrze, siatkówce, nerwie wzrokowym i drogach wzrokowych. Jej wynik ma największą wartość wtedy, gdy zostanie oceniony przez lekarza w połączeniu z całym obrazem klinicznym.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
