Badanie przepuszczalności dróg łzowych – na czym polega?
Badanie przepuszczalności dróg łzowych, nazywane też badaniem drożności, ocenia, czy łzy mogą swobodnie odpływać z oka do nosa. Najczęściej zaczyna się od płukania dróg łzowych. Gdy podejrzewa się bardziej złożoną niedrożność, okulista może zlecić sondowanie albo mikroendoskopię.
Jak działają drogi łzowe?
Łzy nawilżają rogówkę i spojówkę, a ich nadmiar odpływa przez punkty łzowe znajdujące się w górnej i dolnej powiece. Następnie płyn przechodzi przez kanaliki łzowe do worka łzowego, a stamtąd przewodem nosowo-łzowym do jamy nosowej. Zwężenie lub zamknięcie któregokolwiek z tych odcinków może powodować łzawienie, zastój wydzieliny i nawracające stany zapalne.
Kiedy potrzebne jest badanie drożności?
Do okulisty warto zgłosić się przy utrzymujących się objawach, zwłaszcza gdy dotyczą jednego oka albo regularnie nawracają. Wskazaniem do oceny dróg łzowych mogą być:
- uporczywe lub jednostronne łzawienie,
- ropienie oka, sklejanie powiek i nawracające podrażnienia,
- powtarzające się zapalenia spojówek lub okolicy worka łzowego,
- objawy niedrożności po urazie albo zabiegu w obrębie oka i nosa.
Nie każde łzawienie wynika z mechanicznej blokady. Podobne dolegliwości mogą powodować alergie, nieprawidłowe ustawienie punktów łzowych, wiotkość powiek, zaburzenie tak zwanej pompy łzowej, wada wzroku lub choroby powierzchni oka. Dlatego przed płukaniem lekarz ocenia także powieki, spojówkę i film łzowy.
Metody badania przepuszczalności dróg łzowych
Zakres diagnostyki zależy od objawów, wieku pacjenta i podejrzanego miejsca zwężenia. Podstawową metodą jest płukanie, które może jednocześnie pomóc w częściowym udrożnieniu kanału.
| Metoda | Cel | Inwazyjność |
|---|---|---|
| Płukanie dróg łzowych | Ocena przepływu płynu, lokalizacja przeszkody i czasem udrożnienie częściowej blokady | Niska |
| Sondowanie | Mechaniczne przejście przez zwężenie lub błonę, często stosowane przy wrodzonej niedrożności u dzieci | Większa niż przy płukaniu |
| Mikroendoskopia | Bezpośrednia wizualizacja kanału oraz precyzyjna rekonstrukcja z możliwością użycia lasera | Zabiegowa, dobierana przy bardziej złożonych zmianach |
Płukanie i test fluoresceinowy
Podczas płukania lekarz podaje do punktu łzowego jałowy roztwór, zwykle sól fizjologiczną, i obserwuje, czy płyn przechodzi do nosa. Opór, brak przepływu albo cofanie się roztworu przez drugi punkt łzowy mogą wskazywać na zwężenie lub niedrożność. Płukanie ma więc charakter diagnostyczno-terapeutyczny, ale przy całkowitej lub złożonej blokadzie może nie wystarczyć.
W teście fluoresceinowym do worka spojówkowego podaje się barwnik. Przy prawidłowym odpływie powinien on zniknąć z powierzchni oka w ciągu kilku minut. Wynik interpretuje się razem z badaniem okulistycznym, ponieważ sam test nie pokazuje dokładnie całego przebiegu dróg łzowych.
Sondowanie i mikroendoskopia
Sondowanie polega na wprowadzeniu cienkiej sondy przez punkt i kanalik łzowy w celu pokonania przeszkody. U dzieci często rozważa się je przy wrodzonej niedrożności przewodu nosowo-łzowego, gdy masaż okolicy worka łzowego nie przynosi poprawy. U niemowląt sposób znieczulenia zależy od wieku i współpracy dziecka, a u starszych dzieci może być potrzebne znieczulenie ogólne.
Mikroendoskopia pozwala obejrzeć wnętrze dróg łzowych na ich przebiegu. W razie stwierdzenia blizny, zwężenia lub innej przeszkody lekarz może przeprowadzić rekonstrukcję, niekiedy z użyciem lasera. Jest to metoda zabiegowa, a nie podstawowy test wykonywany przy każdym łzawieniu. W wybranych przypadkach po rekonstrukcji zakłada się czasowo silikonową rurkę, aby zmniejszyć ryzyko ponownego zarośnięcia kanału.
Jak wygląda płukanie dróg łzowych?
Badanie zwykle trwa krótko i może być wykonane w warunkach ambulatoryjnych. U dorosłych najczęściej stosuje się znieczulenie miejscowe w kroplach. Nie zawsze jest ono bezwzględnie konieczne, ale ogranicza pieczenie i odruchowe zaciskanie powiek. U małych dzieci decyzję o znieczuleniu podejmuje lekarz, uwzględniając wiek oraz możliwość spokojnego wykonania procedury.
- Okulista ogląda oko, punkty łzowe i okolice powiek oraz ocenia możliwe przyczyny dolegliwości.
- Do oka podaje krople znieczulające, a następnie przygotowuje punkt łzowy do badania.
- Cienką kaniulę wprowadza delikatnie do punktu łzowego, bez wykonywania nacięcia skóry.
- Podaje jałowy płyn i obserwuje jego przepływ do nosa lub ewentualne cofanie się przez punkt łzowy.
- Na podstawie oporu i kierunku przepływu ocenia drożność oraz decyduje, czy potrzebne są dalsze badania lub udrożnienie.
Pacjent może odczuwać krótkotrwałe rozpieranie, łzawienie albo lekkie szczypanie. Poważne powikłania zdarzają się rzadko, ale po badaniu może wystąpić przejściowe podrażnienie. Sondowanie i mikroendoskopia są bardziej zaawansowanymi procedurami, dlatego wymagają indywidualnej kwalifikacji.
Nie lecz ropienia wyłącznie antybiotykiem
Antybiotyk w kroplach może czasowo ograniczyć stan zapalny lub ropną wydzielinę, ale nie otworzy mechanicznie zamkniętego przewodu. Długotrwałe stosowanie bez rozpoznania przyczyny nie usuwa niedrożności, sprzyja selekcji bakterii opornych na leczenie i może zaburzać prawidłową florę oka. Uporczywe ropienie, szczególnie u niemowlęcia, wymaga oceny okulistycznej w celu wykluczenia zapalenia spojówek, zapalenia rogówki oraz chorób worka łzowego.
O wyborze między płukaniem, sondowaniem i mikroendoskopią decydują miejsce oraz charakter przeszkody, wiek pacjenta i nasilenie objawów. Najprostsze badanie często wystarcza do potwierdzenia problemu, ale nie każdą niedrożność można trwale usunąć samym płukaniem.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Rozpoznanie oraz wybór leczenia wymagają konsultacji z lekarzem okulistą.
