Co wykrywa angiografia oka?
Angiografia fluoresceinowa oka pokazuje przecieki z naczyń, obszary niedokrwienia oraz nieprawidłowe unaczynienie siatkówki i naczyniówki. Badanie polega na dożylnym podaniu fluoresceiny, a następnie wykonaniu serii zdjęć dna oka. Dzięki temu lekarz może ocenić przepływ krwi, drożność i szczelność naczyń, także wtedy, gdy zmiany nie są widoczne w standardowym badaniu oftalmoskopowym. Jest to metoda diagnostyczna, a nie lecznicza.
Jakie choroby wykrywa angiografia oka?
Angiografia fluoresceinowa, określana skrótem AF lub fluoroangiografia, jest wykorzystywana przede wszystkim w diagnostyce chorób siatkówki, plamki i naczyń oka. Pozwala nie tylko potwierdzić rozpoznanie, lecz także ocenić zaawansowanie choroby, zaplanować leczenie i monitorować jego efekty.
| Choroba | Co wykrywa angiografia? |
|---|---|
| Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) | W postaci wysiękowej pokazuje nieprawidłowe nowe naczynia, przecieki i odwarstwienie nabłonka barwnikowego. W postaci suchej może uwidocznić obszary zaniku nabłonka barwnikowego i naczyń włosowatych naczyniówki. |
| Retinopatia cukrzycowa | Ujawnia przecieki, obrzęk plamki, obszary niedokrwienia oraz patologiczne, kruche naczynia powstające w zaawansowanej chorobie. |
| Zakrzep lub zator naczyń siatkówki | Pozwala ocenić zaburzenia przepływu, niedrożność naczyń i zakres niedokrwienia siatkówki. |
| Retinopatia surowicza środkowa | Pokazuje ognisko przecieku i miejscowe surowicze uniesienie siatkówki lub nabłonka barwnikowego. |
| Obrzęk i torbiele plamki | Uwidacznia przecieki odpowiedzialne za gromadzenie płynu w obrębie plamki. |
Badanie może być także zlecane przy podejrzeniu zapalenia siatkówki lub naczyń, zmian nowotworowych siatkówki i naczyniówki, nieprawidłowych połączeń naczyniowych oraz wybranych chorób dystroficznych plamki. Wykonuje się je również przed niektórymi zabiegami, na przykład laseroterapią, oraz podczas kontroli po leczeniu.
Do najczęstszych wskazań należą:
- zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, zwłaszcza postać wysiękowa,
- retinopatia cukrzycowa i cukrzycowy obrzęk plamki,
- zakrzepy i zatory naczyń siatkówki,
- obrzęk plamki, zapalenia oraz podejrzenie patologicznego unaczynienia.
Jak kontrast ujawnia zmiany w naczyniach?
Fluoresceina krąży z krwią i przechodzi przez naczynia siatkówki. Specjalna funduskamera rejestruje kolejne fazy jej przepływu. Prawidłowe naczynia siatkówki pozostają szczelne, dlatego barwnik nie powinien wydostawać się poza ich światło.
Hiperfluorescencja oznacza zwiększoną jasność obrazu. Może wskazywać na przeciek, gromadzenie się barwnika, ubytek tkanek lub nieprawidłowe nowe naczynia. W retinopatii surowiczej środkowej ognisko przecieku może przyjmować charakterystyczny obraz przypominający płomień świecy.
Hipofluorescencja, czyli ciemniejszy obszar, może wynikać z niedokrwienia, zablokowania dopływu barwnika albo zasłonięcia naczyń przez krew lub inną zmianę. Znaczenie konkretnego obrazu zależy od fazy badania, lokalizacji zmiany i całego obrazu klinicznego. Sam wynik angiografii nie zastępuje badania okulistycznego.
AF a Angio-OCT – czym różnią się te badania?
Angio-OCT jest nieinwazyjną metodą obrazowania mikrokrążenia, która nie wymaga dożylnego podania kontrastu. Wykorzystuje skany optyczne do przedstawienia przepływu w poszczególnych warstwach siatkówki i naczyniówki. Z tego powodu może być przydatne u osób, u których podanie fluoresceiny jest niewskazane.
AF nadal pozostaje bardzo ważna, gdy trzeba ocenić szczelność naczyń i rzeczywiste przecieki. Angio-OCT pokazuje przepływ i układ naczyń, ale nie rejestruje przecieku w taki sam sposób jak angiografia fluoresceinowa. Obie metody mogą się uzupełniać, a wybór zależy od podejrzenia klinicznego i stanu pacjenta.
Jak przebiega angiografia fluoresceinowa i czy jest bezpieczna?
Najpierw lekarz przeprowadza wywiad dotyczący chorób przewlekłych, alergii i przyjmowanych leków. Następnie rozszerza źrenice kroplami, podaje fluoresceinę do żyły i wykonuje serię zdjęć dna oka. W czasie fotografowania pojawiają się błyski światła, a pacjent powinien pozostawać nieruchomo i opierać głowę na podpórkach. Sama procedura zwykle trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, ale pobyt w placówce może być dłuższy.
Badanie na ogół nie jest bolesne. Wkłucie może powodować krótkotrwały dyskomfort, a po podaniu barwnika mogą wystąpić nudności, uczucie ciepła lub gorsze samopoczucie. Przejściowe żółte zabarwienie skóry i moczu wynika z wydalania fluoresceiny. Po rozszerzeniu źrenic widzenie może być pogorszone przez kilka godzin, dlatego nie należy planować samodzielnego prowadzenia samochodu.
Przed badaniem trzeba zgłosić lekarzowi następujące okoliczności:
- uczulenie na fluoresceinę, leki lub inne środki kontrastowe,
- niewydolność nerek albo inne choroby wymagające oceny ich funkcji,
- ciążę lub karmienie piersią,
- choroby serca, zaburzenia rytmu, niedawny zawał lub udar.
W zależności od stanu zdrowia lekarz może zalecić badania laboratoryjne, w tym ocenę kreatyniny i eGFR. Nie należy samodzielnie odstawiać leków ani kwalifikować się do badania na podstawie samej listy przeciwwskazań. Ostateczną decyzję podejmuje okulista po zebraniu wywiadu i ocenie ryzyka.
Notatka ekspercka: fluoresceinę należy podawać w warunkach, w których personel może monitorować pacjenta i szybko zareagować na ciężką reakcję alergiczną, włącznie ze wstrząsem anafilaktycznym. Poważne powikłania są rzadkie, ale właśnie dlatego badanie wymaga nadzoru medycznego przed podaniem kontrastu, w jego trakcie i po zakończeniu.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. O wskazaniu do angiografii fluoresceinowej, przygotowaniu do badania i ocenie przeciwwskazań decyduje lekarz okulista.
