Elektroretinografia – na czym polega to badanie wzroku?

Elektroretinografia (ERG) to bezbolesne, nieinwazyjne badanie czynności siatkówki. Rejestruje impulsy elektryczne powstające w odpowiedzi na światło, dzięki czemu pokazuje, czy czopki, pręciki i inne komórki siatkówki prawidłowo przetwarzają bodźce. Można ją porównać do „EKG oka” – z tą różnicą, że wynikiem jest elektroretinogram, czyli wykres aktywności elektrycznej siatkówki.

Czym jest elektroretinografia?

Siatkówka to światłoczuła warstwa znajdująca się wewnątrz oka. Jej komórki odbierają światło i przekształcają je w sygnały przekazywane dalej drogą wzrokową. Elektroretinografia mierzy właśnie tę odpowiedź elektryczną. Nie pokazuje obrazu siatkówki, lecz ocenia, jak ona działa.

Podczas badania aparat rejestruje sygnał wywołany błyskiem lub wzorem świetlnym. Na wykresie pojawiają się charakterystyczne wychylenia, między innymi fala a i fala b. Lekarz analizuje ich amplitudę oraz czas pojawienia się, porównując wynik z normami właściwymi dla zastosowanego protokołu i wieku pacjenta.

Dlaczego wykonuje się ERG, skoro dostępne jest OCT?

OCT i badanie dna oka oceniają przede wszystkim budowę oka. Elektroretinografia sprawdza natomiast funkcję komórek. Zdarza się więc, że siatkówka wygląda prawidłowo w badaniu obrazowym, ale jej komórki nie reagują właściwie na światło. W takiej sytuacji ERG może uzupełnić diagnostykę.

ERG jest szczególnie przydatne przy podejrzeniu dziedzicznych dystrofii siatkówki, zaburzeń widzenia po zmroku oraz wtedy, gdy pogorszenie widzenia nie ma jasnej przyczyny. Pomaga też oceniać czynność siatkówki u osób narażonych na toksyczne działanie niektórych leków, w tym hydroksychlorochiny. Nie zastępuje jednak automatycznie OCT ani badania dna oka. Metody te dostarczają różnych informacji i często wzajemnie się uzupełniają.

ERG nie mierzy ostrości widzenia i nie jest badaniem obrazowym. Pokazuje, czy siatkówka odpowiada na światło w sposób prawidłowy.

Jak przebiega badanie ERG?

Badanie trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, zależnie od rodzaju zastosowanej elektroretinografii. Pełniejszy protokół może wymagać wcześniejszej adaptacji oka do ciemności lub światła. Standardowy przebieg obejmuje kilka etapów:

1. Przygotowanie oka – w razie potrzeby podaje się krople rozszerzające źrenice, a następnie krople znieczulające powierzchnię oka.
2. Umieszczenie elektrod – elektroda rejestrująca ma postać delikatnego czujnika umieszczanego na powierzchni oka, w dolnej powiece lub w worku spojówkowym. Dodatkowa elektroda odniesienia trafia na skórę w okolicy oka, a elektroda uziemiająca zwykle na czoło.
3. Stymulacja światłem – pacjent patrzy przed siebie na krótkie błyski, migoczące światło albo wzór prezentowany przez urządzenie. W zależności od protokołu badanie odbywa się po adaptacji do ciemności lub w warunkach oświetlenia.
4. Rejestracja wykresu – aparat zapisuje impulsy elektryczne siatkówki w formie elektroretinogramu, który następnie interpretuje okulista.

Pacjent powinien spokojnie patrzeć w kierunku wskazanym przez osobę wykonującą badanie. Nie musi samodzielnie odpowiadać na pytania ani naciskać przycisków, dlatego ERG może być przydatne także u dzieci. U najmłodszych pacjentów przeprowadzenie testu może wymagać dodatkowego przygotowania, obecności rodzica, a w wybranych sytuacjach krótkiego znieczulenia lub unieruchomienia zaleconego przez lekarza.

Badanie jest bezbolesne. Po znieczuleniu pacjent zwykle nie czuje elektrody, choć może odczuwać lekkie podrażnienie lub dyskomfort po zakończeniu procedury. Elektrody stosowane w ERG nie są igłami i nie służą do wprowadzania prądu do oka. Ich zadaniem jest wyłącznie odbiór bardzo słabych sygnałów elektrycznych.

Kiedy okulista kieruje na elektroretinografię?

Wskazanie do ERG ustala okulista, zwłaszcza gdy standardowe badania nie wyjaśniają objawów albo lekarz podejrzewa zaburzenie czynności siatkówki. Badanie może być rozważane w następujących sytuacjach:

• podejrzenie dziedzicznych chorób siatkówki, takich jak dystrofie czopków i pręcików, achromatopsja czy retinopatia barwnikowa,
• niewyjaśnione pogorszenie widzenia lub trudności z widzeniem po zmroku,
• monitorowanie możliwej toksyczności leków wpływających na siatkówkę, w tym hydroksychlorochiny,
• niejednoznaczne wyniki OCT, badania dna oka lub innych testów okulistycznych.

ERG nie jest uniwersalnym testem dla każdej choroby oczu. W przypadku wielu chorób naczyniowych siatkówki, takich jak retinopatia cukrzycowa, podstawą oceny pozostają badania obrazowe. O wyborze metody decyduje lekarz, biorąc pod uwagę objawy, dotychczasowe wyniki oraz podejrzewaną przyczynę problemu.

Jak przygotować się do badania?

Przed wizytą warto sprawdzić wymagania konkretnej pracowni, ponieważ protokół może się różnić. Zwykle pomocne są następujące zasady:

• umyj włosy i nie stosuj żelu, pianki ani odżywki, jeśli elektrody będą mocowane do skóry głowy lub czoła,
• nie nakładaj makijażu, kremów ani tłustych kosmetyków w okolicy oczu,
• zabierz wyniki wcześniejszych badań okulistycznych oraz listę przyjmowanych leków,
• zorganizuj powrót do domu, jeśli planowane jest rozszerzenie źrenic, ponieważ po kroplach widzenie może być przez pewien czas zamglone i bardziej wrażliwe na światło.

Po rozszerzeniu źrenic nie należy prowadzić samochodu do czasu ustąpienia zaburzeń widzenia. Okulary przeciwsłoneczne mogą zmniejszyć dyskomfort związany ze światłowstrętem.

Co oznacza wynik ERG?

Wynikiem jest elektroretinogram, czyli zapis reakcji siatkówki na określone bodźce. Lekarz ocenia między innymi wysokość fal, ich kształt oraz czas pojawienia się. Sam wykres nie powinien być interpretowany bez opisu specjalisty, ponieważ znaczenie wyniku zależy od rodzaju badania, warunków adaptacji, wieku pacjenta i zastosowanych elektrod.

W razie potrzeby ERG może zostać uzupełnione innymi badaniami elektrofizjologicznymi. VEP ocenia odpowiedź drogi wzrokowej i kory wzrokowej na bodziec, a EOG bada zmiany potencjału spoczynkowego oka. Każde z tych badań odpowiada na inne pytanie diagnostyczne.

Elektroretinografia pozwala sprawdzić to, czego nie widać na samym obrazie oka – czy komórki siatkówki prawidłowo reagują na światło. Jest bezbolesna, nieinwazyjna i szczególnie cenna wtedy, gdy objawy pacjenta nie znajdują wyjaśnienia w standardowych badaniach.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.