Jak wygląda badanie okulistyczne niemowląt?

Badanie okulistyczne niemowląt jest nieinwazyjne i nie powinno boleć. Dziecko może jednak płakać, ponieważ trzeba je na chwilę przytrzymać lub zakroplić oczy. Większość czynności odbywa się na kolanach rodzica, a ich celem jest ocena rozwoju wzroku i wczesne wykrycie nieprawidłowości.

Badanie przesiewowe a wizyta u okulisty

Pierwszą ocenę oczu noworodek przechodzi zwykle w szpitalu. Neonatolog lub inny lekarz sprawdza reakcję źrenic na światło, wygląd oczu oraz podstawową ruchomość gałek ocznych. To krótkie badanie przesiewowe, wykonywane także wtedy, gdy dziecko nie ma żadnych objawów.

Pełniejsze badanie specjalistyczne przeprowadza okulista dziecięcy. Pediatra może skierować na nie niemowlę z niepokojącymi objawami, obciążonym wywiadem rodzinnym, nieprawidłowym przebiegiem ciąży lub urodzone przedwcześnie. Wcześniaki wymagają indywidualnego harmonogramu kontroli ze względu na ryzyko retinopatii wcześniaków.

Nie ma jednego terminu pierwszej wizyty odpowiedniego dla każdego dziecka. U niemowlęcia bez objawów lekarz może zalecić kontrolę w pierwszych miesiącach życia, natomiast wcześniactwo, choroby oczu w rodzinie lub nieprawidłowe zachowanie wzrokowe przemawiają za wcześniejszą konsultacją.

Jak wygląda badanie okulistyczne niemowląt?

Zakres wizyty zależy od wieku dziecka i przyczyny konsultacji. Niemowlę nie odpowiada jeszcze na pytania ani nie rozpoznaje obrazków, dlatego okulista ocenia jego reakcje, obserwuje oczy i korzysta z urządzeń dostosowanych do małych pacjentów. Wizyta może przebiegać w kilku etapach:

1. Wywiad z rodzicem – lekarz pyta o przebieg ciąży i porodu, wcześniactwo, choroby w rodzinie oraz zachowanie dziecka podczas codziennego patrzenia.
2. Ocena ruchomości oczu – niemowlę śledzi zabawkę, światełko albo kontrastowy przedmiot. Specjalista sprawdza, czy oczy poruszają się razem i czy dziecko potrafi skupić wzrok.
3. Test ustawienia oczu – cover test pomaga wykryć nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych. Przy podejrzeniu zeza ortoptysta może użyć synoptoforu, czyli aparatu do oceny widzenia obuocznego.
4. Zakroplenie oczu – lekarz podaje krople rozszerzające źrenice i czasowo wyłączające akomodację, czyli zdolność oka do zmiany ostrości obrazu z bliska.
5. Ocena refrakcji – po zadziałaniu kropli specjalista może zmierzyć wadę wzroku ręcznym autorefraktometrem. Urządzenie wykonuje pomiar bez dotykania oka, gdy dziecko przez chwilę patrzy w jego kierunku.
6. Badanie dna oka – okulista ogląda siatkówkę i nerw wzrokowy. Niemowlę, które jeszcze nie siedzi, może być badane na leżąco, a starsze dziecko zwykle siedzi na kolanach rodzica.

Krople są potrzebne, ponieważ bez wyłączenia akomodacji oko może chwilowo „dopasować” ostrość i zafałszować pomiar wady refrakcji. Stosowany preparat oraz sposób zakraplania dobiera lekarz do wieku i stanu zdrowia dziecka. W praktyce wykorzystuje się między innymi tropikamid lub cyklopentolat. Zwykle krople nie powodują bólu, choć samo podanie może wywołać chwilowy niepokój.

Po zakropleniu trzeba odczekać, aż preparat zacznie działać. Czas oczekiwania i długość utrzymywania się rozszerzonych źrenic zależą od użytego leku oraz indywidualnej reakcji dziecka. Przez kilka godzin może wystąpić większa wrażliwość na światło i mniej wyraźne widzenie z bliska. O szczegółach lekarz powinien poinformować rodzica po badaniu.

Przytrzymanie głowy, rąk lub nóg nie oznacza, że badanie jest bolesne. To techniczny sposób na utrzymanie nieruchomej pozycji, potrzebnej do bezpiecznej i dokładnej oceny oka.

Jak przygotować dziecko do wizyty?

Najłatwiej przeprowadzić badanie, gdy niemowlę jest wyspane i najedzone. Warto też przyjść wcześniej, aby nie dokładać pośpiechu do nowych dla dziecka sytuacji. Na wizytę przygotuj:

• Dokumentację medyczną – książeczkę zdrowia, wypisy ze szpitala, wyniki wcześniejszych badań i informacje o przyjmowanych lekach.
• Ulubioną zabawkę – może pomóc przyciągnąć wzrok dziecka podczas oceny ruchomości oczu i ułatwić uspokojenie po zakropleniu.
• Okulary, jeśli dziecko ich używa – razem z wcześniejszymi zaleceniami specjalisty.
• Listę pytań i obserwacji – zapisz, kiedy pojawia się zez, łzawienie, pocieranie oczu lub trudność ze skupieniem wzroku.
• Wodę, pieluszkę i zapas czasu – wizyta może się wydłużyć, gdy potrzebne będzie rozszerzenie źrenic.

Na badanie najlepiej przyjść ze zdrowym dzieckiem. Katar, zapalenie spojówek i ogólne rozdrażnienie utrudniają współpracę oraz mogą sprawić, że niemowlę odbierze unieruchomienie jako bardziej nieprzyjemne. Jeśli dziecko ma infekcję, skontaktuj się z gabinetem i zapytaj, czy termin należy przełożyć.

Kiedy zgłosić się do okulisty szybciej?

Nie czekaj na planową kontrolę, jeśli zauważysz u niemowlęcia objawy mogące wskazywać na problem z widzeniem. Konsultacji wymagają między innymi:

• biały lub nietypowy refleks widoczny w źrenicy, także na zdjęciach,
• stały albo pojawiający się okresowo zez, drganie gałek ocznych lub wyraźna asymetria źrenic,
• brak reakcji na światło, brak kontaktu wzrokowego albo niewodzenie wzrokiem za zabawką po okresie, w którym dziecko powinno już tę umiejętność rozwijać,
• nadmierne łzawienie, ropna wydzielina, zaczerwienienie, obrzęk powiek lub częste pocieranie oczu,
• przechylanie głowy i ustawianie jej pod nietypowym kątem podczas patrzenia.

Nagły ból oka, uraz, wyraźne pogorszenie widzenia lub silna reakcja na światło wymagają szybkiego kontaktu z lekarzem. W razie wątpliwości rodzic nie musi sam oceniać, czy objaw jest poważny – wystarczy opisać go pediatrze albo okuliście dziecięcemu.

Kto zajmuje się wzrokiem dziecka?

Okulista dziecięcy jest lekarzem, który bada oczy, rozpoznaje choroby i planuje leczenie. Może ocenić między innymi refrakcję, dno oka, reakcje źrenic oraz ustawienie gałek ocznych.

Ortoptysta zajmuje się głównie widzeniem obuocznym, zezem i niedowidzeniem. Współpracuje z okulistą, wykonuje testy takie jak cover test i może korzystać z synoptoforu. Optometrysta koncentruje się przede wszystkim na pomiarze widzenia i doborze korekcji optycznej, ale zakres jego pracy z niemowlętami zależy od wskazania i organizacji opieki.

Najważniejsze jest to, że badanie nie wymaga od niemowlęcia świadomego wykonywania poleceń. Rodzic pomaga utrzymać dziecko, przyciąga jego uwagę i przekazuje lekarzowi codzienne obserwacje. Dzięki temu specjalista może ocenić wzrok nawet wtedy, gdy maluch płacze lub nie chce spokojnie leżeć.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie niepokojących objawów skonsultuj dziecko z pediatrą lub okulistą dziecięcym.