Jaskra – objawy, przyczyny i leczenie choroby oczu

Jaskra to postępująca choroba nerwu wzrokowego, która przez lata może nie dawać wyraźnych objawów. Uszkodzenia powstałe w jej przebiegu są nieodwracalne, dlatego rozpoznanie na wczesnym etapie i regularne badania okulistyczne mają zasadnicze znaczenie dla zachowania widzenia.

Co dzieje się w oku podczas jaskry?

Jaskra, nazywana także glaukomą, obejmuje grupę chorób prowadzących do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Nerw ten przekazuje informacje z siatkówki do mózgu. Gdy jego włókna obumierają, pojawiają się ubytki w polu widzenia, których nie można później odtworzyć.

W oku stale powstaje ciecz wodnista. Powinna ona odpływać przez kąt przesączania, czyli strukturę znajdującą się w przedniej części gałki ocznej. Gdy odpływ jest utrudniony, rośnie ciśnienie wewnątrzgałkowe. Może ono uciskać i uszkadzać nerw wzrokowy. Nie oznacza to jednak, że każda jaskra przebiega przy podwyższonym ciśnieniu. Tak zwana jaskra normalnego ciśnienia może rozwijać się także przy wartościach uznawanych za prawidłowe, między innymi w związku z gorszym ukrwieniem nerwu.

Najczęstsza jest jaskra z otwartym kątem przesączania. Rozwija się powoli, ponieważ kąt pozostaje otwarty, ale odpływ cieczy stopniowo staje się mniej wydajny. Jaskra z zamkniętym kątem może natomiast spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia i nagłe dolegliwości.

Objawy jaskry – od subtelnych do nagłych

W początkowym stadium choroba często nie boli i nie powoduje wyraźnego pogorszenia ostrości wzroku. Ubytki widzenia zaczynają się zwykle na obwodzie pola widzenia, a mózg częściowo kompensuje brakujące informacje. Jedno oko może też przez pewien czas wyrównywać problemy drugiego.

Do sygnałów, które mogą pojawić się wraz z rozwojem choroby, należą:

• stopniowe zawężanie pola widzenia, początkowo niezauważalne dla pacjenta,
• trudności z dostrzeganiem obiektów znajdujących się z boku, na przykład podczas poruszania się w tłumie,
• gorsza adaptacja wzroku do ciemności i słabszy kontrast obrazu,
• zamglenie widzenia lub kolorowe obwódki wokół źródeł światła.

W zaawansowanej jaskrze może pojawić się widzenie tunelowe, czyli pozostawienie głównie centralnej części obrazu. Taki objaw świadczy o znacznych ubytkach pola widzenia i wymaga szybkiej konsultacji okulistycznej.

Ostry atak jaskry jest stanem nagłym. Silny ból oka lub głowy, zaczerwienienie oka, nagłe pogorszenie widzenia, widzenie aureoli wokół świateł, nudności albo wymioty wymagają natychmiastowego zgłoszenia się po pomoc medyczną. Nie należy czekać na ustąpienie objawów ani traktować ich jak zwykłego przemęczenia. Szybki wzrost ciśnienia może w krótkim czasie poważnie uszkodzić nerw wzrokowy.

Jaskra a zaćma – czym różnią się te choroby?

Jaskra i zaćma bywają mylone, ponieważ obie mogą pogarszać widzenie, szczególnie u osób starszych. Dotyczą jednak różnych struktur oka i mają odmienne rokowanie.

Kto jest bardziej narażony na jaskrę?

Ryzyko rośnie wraz z wiekiem, ale sama metryka nie wystarcza do rozpoznania choroby. Jaskra może wystąpić także u młodszych osób, a rzadziej u dzieci, w postaci wrodzonej lub młodzieńczej. Szczególnej uwagi wymagają osoby, u których występują następujące czynniki:

• wiek powyżej 40 lat,
• jaskra u rodziców lub rodzeństwa,
• cukrzyca albo nadciśnienie tętnicze,
• przebyte urazy oka,
• długotrwałe stosowanie leków steroidowych.

Predyspozycja rodzinna nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie, ale powinna skłonić do regularnych kontroli. O rodzaju badań i ich częstotliwości decyduje okulista, biorąc pod uwagę także budowę oka, stan nerwu wzrokowego oraz wyniki wcześniejszych pomiarów.

Jak leczy się jaskrę?

Leczenie ma obniżyć ciśnienie wewnątrzgałkowe lub poprawić odpływ cieczy wodnistej, a tym samym ograniczyć dalsze uszkadzanie nerwu wzrokowego. Nie przywraca ono włókien, które już obumarły. Dlatego nawet po uzyskaniu poprawnych wartości ciśnienia pacjent powinien pozostawać pod kontrolą okulisty.

W zależności od rodzaju i zaawansowania choroby stosuje się:

• krople przeciwjaskrowe – zmniejszają produkcję cieczy wodnistej albo ułatwiają jej odpływ,
• laseroterapię – na przykład irydotomię w niektórych postaciach jaskry z zamkniętym kątem,
• leczenie chirurgiczne – w tym trabekulektomię, która tworzy nową drogę odpływu cieczy,
• implanty drenujące – rozważane w wybranych przypadkach, gdy inne metody nie zapewniają kontroli ciśnienia.

Krople trzeba stosować zgodnie z zaleceniem i nie odstawiać ich samodzielnie, nawet jeśli nie ma dolegliwości. Nieregularna terapia może podnosić ciśnienie i przyspieszać utratę widzenia. W razie działań niepożądanych lekarz może zmienić preparat lub zaproponować inną metodę leczenia.

Profilaktyka i badania okulistyczne

Nie ma domowego sposobu, który pozwalałby wykryć jaskrę na początku. Potrzebne są badania okulistyczne obejmujące ocenę nerwu wzrokowego, pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, badanie pola widzenia oraz, w razie potrzeby, ocenę kąta przesączania i warstwy włókien nerwowych.

Orientacyjny harmonogram kontroli może wyglądać następująco:

• Przed 40. rokiem życia – okresowe badania, a szybciej w przypadku objawów lub czynników ryzyka.
• Po 40. roku życia – kontrola okulistyczna zwykle co 1–2 lata, jeśli lekarz nie zaleci częstszych wizyt.
• Przy obciążeniu rodzinnym lub chorobach przewlekłych – częstotliwość ustala okulista indywidualnie.
• Po rozpoznaniu jaskry – wizyty i badania kontrolne zgodnie z planem leczenia, nawet przy dobrym samopoczuciu.

Wczesne wykrycie nie cofa istniejących zmian, ale pozwala chronić tę część widzenia, która pozostała. Nagły ból oka, gwałtowne pogorszenie widzenia, zaczerwienienie, nudności lub wymioty wymagają natychmiastowej pomocy, niezależnie od wcześniejszych wyników badań.

Jaskra jest chorobą kontrolowalną, lecz nie można odwrócić uszkodzenia nerwu wzrokowego. Najlepszą ochroną pozostają regularne badania, szybka reakcja na ostre objawy i konsekwentne stosowanie zaleconego leczenia.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. W przypadku objawów lub podejrzenia jaskry skonsultuj się z okulistą.