Tonometria – co to jest i na czym polega to badanie?
Tonometria to szybkie i zwykle bezbolesne badanie okulistyczne, które mierzy ciśnienie wewnątrzgałkowe, czyli IOP. Jest ważnym elementem diagnostyki jaskry, ale sam wynik tonometrii nie wystarcza do rozpoznania tej choroby.
Czym jest tonometria i po co się ją wykonuje?
Ciśnienie wewnątrzgałkowe powstaje dzięki cieczy wodnistej, która odżywia i nawilża niektóre struktury oka. Jego poziom zależy od równowagi między produkcją cieczy a jej odpływem. Gdy ciśnienie przez dłuższy czas jest zbyt wysokie, może uszkadzać nerw wzrokowy i zwiększać ryzyko jaskry.
Podczas tonometrii okulista używa tonometru, aby ocenić wartość IOP. Badanie wykonuje się rutynowo podczas kontroli okulistycznych, a także przy podejrzeniu jaskry, nadciśnienia ocznego, po urazach lub zabiegach oka. Trzeba jednak pamiętać, że prawidłowe ciśnienie nie wyklucza jaskry, a podwyższony wynik nie oznacza automatycznie jej rozpoznania. Lekarz interpretuje go razem z badaniem nerwu wzrokowego, pola widzenia i innymi pomiarami.
Jakie ciśnienie w oku jest prawidłowe?
Za orientacyjny zakres referencyjny ciśnienia wewnątrzgałkowego u osób dorosłych przyjmuje się 10–21 mmHg. Wartość ta nie jest jednak uniwersalną granicą zdrowia dla każdego pacjenta. U części osób jaskra rozwija się przy ciśnieniu mieszczącym się w tym zakresie, a u innych podwyższone IOP nie prowadzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Ciśnienie wewnątrzgałkowe zmienia się w ciągu dnia, często osiągając wyższe wartości rano. Na wynik wpływa także metoda pomiaru, budowa rogówki i stan oka. W jaskrze lekarz może ustalić indywidualne ciśnienie docelowe, przy którym choroba nie postępuje.
Zakres orientacyjny: 10–21 mmHg. Wynik należy zawsze oceniać w kontekście wieku, stanu nerwu wzrokowego, grubości rogówki i innych badań okulistycznych.
Jak przebiega badanie?
Najczęściej stosuje się tonometrię bezkontaktową albo kontaktową, nazywaną także aplanacyjną. Obie metody trwają krótko, ale różnią się sposobem pomiaru i odczuciami pacjenta.
| Cecha | Tonometria bezkontaktowa | Tonometria kontaktowa |
|---|---|---|
| Przebieg | Rogówkę spłaszcza krótki podmuch powietrza. | Końcówka tonometru delikatnie dotyka znieczulonej rogówki. |
| Znieczulenie | Nie jest potrzebne. | Stosuje się krople znieczulające, często także fluoresceinę. |
| Komfort | Badanie jest bezdotykowe, ale podmuch może zaskoczyć. | Nie powinno boleć, choć pacjent może odczuwać lekki dyskomfort. |
W tonometrii aplanacyjnej, uznawanej za standardową metodę pomiaru, lekarz korzysta zwykle z lampy szczelinowej i tonometru Goldmanna. Po znieczuleniu powierzchni oka oraz podaniu fluoresceiny pryzmat aparatu styka się z rogówką i mierzy siłę potrzebną do jej delikatnego spłaszczenia.
Podczas pomiaru współpraca pacjenta pomaga uzyskać wiarygodny wynik. Kolejne czynności wyglądają następująco:
- Usiądź lub przyjmij pozycję wskazaną przez okulistę i oprzyj czoło oraz brodę na podpórkach.
- Patrz prosto przed siebie, najlepiej w wyznaczony punkt lub w dal.
- Oddychaj spokojnie i nie wstrzymuj oddechu.
- Nie zaciskaj powiek, nie mrugaj w chwili pomiaru i nie wykonuj gwałtownych ruchów.
Kiedy warto wykonać tonometrię i jak się przygotować?
Tonometria jest częścią rutynowego badania okulistycznego. Szczególną uwagę poświęca się jej osobom po 40. roku życia, pacjentom z jaskrą w rodzinie oraz osobom, u których występują niepokojące objawy lub choroby oczu. Wskazaniem mogą być także kontrole po operacji albo urazie gałki ocznej.
Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Przed wizytą warto zdjąć soczewki kontaktowe, zmyć makijaż oczu i poinformować lekarza o alergiach, zwłaszcza jeśli planowana jest metoda kontaktowa. Mocno zapięty kołnierzyk, stres i napięcie mogą utrudniać spokojne wykonanie pomiaru, dlatego najlepiej przyjść kilka minut wcześniej.
Po tonometrii kontaktowej może wystąpić krótkotrwałe nieostre widzenie, lekkie zaczerwienienie lub uczucie ciała obcego. Zwykle szybko ustępują. Jeśli silne zaczerwienienie, ból, wydzielina albo zaburzenia widzenia utrzymują się dłużej niż dobę, należy skontaktować się z okulistą.
Co może wpływać na wynik tonometrii?
Pojedynczy pomiar nie zawsze odzwierciedla pełne zachowanie ciśnienia w oku. Na jego wiarygodność mogą wpływać między innymi:
- grubość centralnej części rogówki, oceniana w pachymetrii,
- nieregularna powierzchnia lub obrzęk rogówki,
- niewłaściwa ilość fluoresceiny podczas pomiaru kontaktowego,
- ucisk powiek albo przypadkowy nacisk na gałkę oczną,
- wstrzymywanie oddechu, silne napinanie mięśni i stres pacjenta.
Grubsza rogówka może zawyżać odczyt w niektórych metodach, a cieńsza – zaniżać go. Dlatego okulista może zlecić pachymetrię, jeśli wynik tonometrii nie pasuje do pozostałych obserwacji. W razie wątpliwości wykonuje się także kilka pomiarów o różnych porach dnia.
Tonometria jest bezpiecznym, krótkim badaniem, które pomaga ocenić ryzyko chorób oka. Najważniejsze znaczenie ma nie pojedyncza liczba, lecz jej interpretacja w połączeniu z pełnym badaniem okulistycznym.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku niepokojącego wyniku lub objawów skonsultuj się z lekarzem okulistą.
