Zaburzenia widzenia i mroczki – przyczyny, objawy, kiedy do lekarza?
Mroczki przed oczami najczęściej są mętami ciała szklistego, czyli łagodnymi cieniami widocznymi zwłaszcza na jasnym tle. Jeśli jednak pojawiły się nagle, jest ich dużo, towarzyszą im błyski, pogorszenie widzenia albo „zasłona” w polu widzenia, potrzebna jest pilna konsultacja okulistyczna. Wrażenie kurtyny przed okiem to powód, by natychmiast zgłosić się na okulistyczny SOR.
Kiedy mroczki wymagają pomocy lekarza?
O znaczeniu objawu decydują przede wszystkim jego nagłość, liczba, jednostronność oraz objawy towarzyszące. Pojedyncze, ruchome męty obecne od dawna zwykle nie oznaczają choroby. Nowe zaburzenia widzenia trzeba jednak ocenić, ponieważ podobnie mogą zaczynać się problemy z siatkówką.
| Cecha | Mroczki łagodne | Objawy alarmowe (PILNE) |
|---|---|---|
| Nagłość | Pojedyncze punkty lub nitki znane od dawna, bez wyraźnej zmiany. | Nagle pojawia się wiele nowych mroczków albo objaw szybko się nasila. |
| Błyski | Brak błysków światła. | Błyski, iskry lub krótkie rozbłyski, szczególnie w jednym oku. |
| Pole widzenia | Obraz pozostaje pełny, a męty przesuwają się przy ruchach oka. | Ciemna zasłona, kurtyna, cień lub ubytek części pola widzenia. |
| Ostrość widzenia | Nie zmienia się. | Nagłe pogorszenie ostrości, zniekształcenie obrazu lub trudność w czytaniu. |
| Ból | Brak bólu oka. | Ból oka, zaczerwienienie, światłowstręt, nudności albo silny ból głowy. |
Nowe mroczki z błyskami lub zasłoną mogą oznaczać pęknięcie albo odwarstwienie siatkówki. Nie czekaj wtedy na samoistną poprawę i nie ograniczaj się do odpoczynku przed ekranem. Potrzebne jest badanie dna oka, najlepiej jeszcze tego samego dnia.
Skąd biorą się mroczki przed oczami?
Zmiany w oku
Najczęstszą przyczyną są męty ciała szklistego. Ciało szkliste to przezroczysta, żelowa substancja wypełniająca wnętrze oka. Z wiekiem traci jednolitą strukturę, a znajdujące się w nim włókienka i zagęszczenia rzucają cień na siatkówkę. Widzisz wtedy kropki, nitki, pajęczynki lub półprzezroczyste plamki, które przesuwają się z pewnym opóźnieniem za ruchem oka. Są szczególnie widoczne na białej ścianie, niebie lub ekranie.
Męty częściej występują wraz z wiekiem, przy krótkowzroczności oraz po niektórych zabiegach okulistycznych. Same w sobie zwykle nie wymagają leczenia, ale ich nagły wysyp może towarzyszyć tylnemu odłączeniu ciała szklistego. Ten proces często przebiega łagodnie, lecz czasem pociąga siatkówkę i prowadzi do jej pęknięcia.
Do okulistycznych przyczyn zaburzeń widzenia należą także choroby siatkówki, krwotok do ciała szklistego, retinopatia cukrzycowa, zapalenie oka i jaskra. Niektóre z nich rozwijają się bez wyraźnych dolegliwości, dlatego znaczenie mają regularne kontrole, zwłaszcza przy cukrzycy, nadciśnieniu, krótkowzroczności lub wcześniejszych chorobach siatkówki.
Przyczyny ogólnoustrojowe i neurologiczne
Mroczki mogą pojawiać się także wtedy, gdy problem nie znajduje się bezpośrednio w gałce ocznej. Najczęstsze sytuacje to:
- Migrena z aurą – przejściowym zaburzeniom widzenia mogą towarzyszyć zygzaki, migotanie, falowanie obrazu lub błyski. Objawy zwykle narastają stopniowo i ustępują po kilkunastu lub kilkudziesięciu minutach.
- Spadek ciśnienia przy wstawaniu – szybka zmiana pozycji może chwilowo ograniczyć dopływ krwi do mózgu i wywołać ciemnienie przed oczami, zawroty głowy lub osłabienie.
- Odwodnienie, niewyspanie i przemęczenie – mogą nasilać przejściowe zaburzenia widzenia, zwłaszcza po długiej pracy przed monitorem.
- Anemia – niedokrwistości mogą towarzyszyć osłabienie, bladość, kołatanie serca, zawroty głowy i mroczki przy wysiłku lub wstawaniu.
- Zaburzenia glukozy i ciśnienia – zarówno zbyt niski poziom cukru, jak i gwałtowne wahania ciśnienia mogą powodować przejściowe zaburzenia widzenia.
- Problemy neurologiczne lub naczyniowe – szczególnie gdy pojawiają się zaburzenia mowy, drętwienie, niedowład, asymetria twarzy albo nagły, silny ból głowy.
Pierwszy w życiu epizod nietypowych błysków lub ubytków pola widzenia, zwłaszcza gdy dotyczy jednego oka, nie powinien być automatycznie przypisywany migrenie. Najpierw trzeba wykluczyć przyczynę okulistyczną, a przy objawach neurologicznych także pilny problem naczyniowy.
Co zrobi lekarz?
Diagnostyka zaczyna się od ustalenia, kiedy pojawiły się mroczki, czy dotyczą jednego oka, czy poruszają się wraz z gałką oczną i czy wystąpił uraz. Lekarz zapyta również o cukrzycę, nadciśnienie, krótkowzroczność, migreny oraz przyjmowane leki.
Podstawowe badania mogą obejmować:
- Ocenę ostrości widzenia, pola widzenia i przedniego odcinka oka w lampie szczelinowej.
- Badanie dna oka, często po rozszerzeniu źrenic, aby ocenić siatkówkę, nerw wzrokowy i ciało szkliste.
- Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, szczególnie przy bólu oka, zaczerwienieniu lub podejrzeniu jaskry.
- Optyczną koherentną tomografię, czyli OCT, gdy trzeba dokładniej obejrzeć siatkówkę i plamkę.
- USG gałki ocznej, jeśli krwawienie lub zmętnienie utrudnia ocenę dna oka.
Jeśli obraz sugeruje anemię, zaburzenia glukozy, problem z ciśnieniem lub migrenę, lekarz może zlecić badania krwi i skierować do internisty albo neurologa. Zakres diagnostyki zależy od charakteru objawów, dlatego nie każdy pacjent potrzebuje wszystkich wymienionych badań.
Co możesz zrobić sam?
Przy pojedynczych, wieloletnich mętach bez bólu, błysków i pogorszenia widzenia można ograniczyć czynniki nasilające dyskomfort. Pomocne są proste działania:
- Rób regularne przerwy podczas pracy przy ekranie i częściej mrugaj.
- Pij odpowiednią ilość płynów, szczególnie podczas upału, infekcji lub wysiłku.
- Wstawaj powoli po dłuższym siedzeniu albo leżeniu.
- Zadbaj o sen, oświetlenie stanowiska i ograniczenie długotrwałego przeciążenia wzroku.
- Kontroluj choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, nadciśnienie i anemia.
Takie postępowanie może pomóc przy przemęczeniu lub odwodnieniu, ale nie leczy pęknięcia ani odwarstwienia siatkówki. Nie zakraplaj oka przypadkowymi preparatami i nie odkładaj badania, jeśli objawy są nowe lub wyraźnie inne niż wcześniej.
Zasłona lub kurtyna przed okiem, nagły wysyp mroczków i błyski światła wymagają natychmiastowej oceny okulistycznej.
W przypadku łagodnych mętów mózg może z czasem mniej zwracać na nie uwagę, choć same zmiany nie zawsze znikają. Leczenie przyczynowe jest potrzebne wtedy, gdy badanie wykaże chorobę siatkówki, jaskrę, stan zapalny, krwawienie lub problem ogólnoustrojowy. O sposobie postępowania decyduje okulista po ocenie oka.
Jeżeli mroczki są nowe, nasilają się, występują tylko w jednym oku albo towarzyszą im błyski, ból, ubytek pola widzenia czy pogorszenie ostrości, nie czekaj na wizytę planową. W takiej sytuacji szybkie badanie dna oka jest ważniejsze niż obserwowanie objawów w domu.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie nagłych zaburzeń widzenia, bólu oka, błysków lub zasłony w polu widzenia skontaktuj się pilnie z lekarzem lub zgłoś na SOR okulistyczny.
