Zapalenie nerwu wzrokowego – jak leczyć i jakie są objawy?

Zapalenie nerwu wzrokowego wymaga pilnej oceny okulistycznej, ponieważ może szybko pogorszyć widzenie i być objawem choroby neurologicznej. Leczenie zależy od przyczyny. W ostrych przypadkach lekarz może zastosować sterydoterapię, a przy infekcji lub chorobie autoimmunologicznej – leczenie ukierunkowane na źródło stanu zapalnego.

Czym jest zapalenie nerwu wzrokowego?

Nerw wzrokowy, czyli drugi nerw czaszkowy, przekazuje sygnały z siatkówki do kory wzrokowej w mózgu. Gdy obejmuje go stan zapalny, przewodzenie bodźców zostaje zaburzone. Objawy mogą pojawić się w ciągu godzin lub kilku dni, zwykle w jednym oku.

Nie jest to schorzenie, które można bezpiecznie rozpoznać lub leczyć samodzielnie. Nagłe pogorszenie widzenia, zwłaszcza połączone z bólem oka, wymaga szybkiego kontaktu z okulistą. W zależności od obrazu klinicznego potrzebna może być także konsultacja neurologiczna.

Jakie są objawy zapalenia nerwu wzrokowego?

Najbardziej typowy jest ból nasilający się przy poruszaniu gałką oczną. Wynika on z podrażnienia zapalnie zmienionego nerwu i jego reakcji na ruch oka. Nie każdy pacjent odczuwa ból, dlatego jego brak nie wyklucza choroby.

Do sygnałów, które powinny skłonić do pilnej konsultacji, należą:

• nagłe lub postępujące pogorszenie ostrości widzenia w jednym oku,
• wyblakłe, mniej intensywne postrzeganie kolorów, szczególnie czerwieni,
• mroczek centralny albo inny ubytek w polu widzenia,
• błyski, przyćmienie obrazu lub pogorszenie widzenia kontrastu,
• ból oka nasilający się przy jego poruszaniu.

Objawy nie muszą oznaczać zapalenia nerwu wzrokowego, ponieważ podobne dolegliwości występują także w innych chorobach oczu i układu nerwowego. Z tego powodu nie należy czekać, aż problem ustąpi samoistnie, ani sięgać po przypadkowe krople.

Rodzaje zapalenia i możliwe przyczyny

Podział zależy od miejsca, w którym toczy się stan zapalny. W zapaleniu wewnątrzgałkowym zajęta jest tarcza nerwu wzrokowego widoczna podczas badania dna oka. W postaci pozagałkowej zmiana znajduje się za gałką oczną, dlatego dno oka może początkowo wyglądać prawidłowo.

Demielinizacja oznacza uszkodzenie osłonki mielinowej otaczającej włókna nerwowe. Mielina umożliwia sprawne przewodzenie impulsów, więc jej rozpad może zaburzać przekazywanie informacji wzrokowych. Pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego bywa pierwszą manifestacją stwardnienia rozsianego, ale pojedynczy epizod nie oznacza automatycznie tej choroby. W różnicowaniu uwzględnia się także inne choroby demielinizacyjne, w tym chorobę Devica.

Postać wewnątrzgałkowa może towarzyszyć infekcjom wirusowym lub bakteryjnym, między innymi ospie wietrznej, odrze, różyczce, mononukleozie, boreliozie czy gruźlicy. Przyczyną mogą być również procesy zapalne w obrębie zatok, oczodołu lub przyzębia, choroby reumatyczne, cukrzyca, choroby naczyń i rzadziej zatrucia albo urazy.

Jak wygląda diagnostyka?

Celem badań jest nie tylko potwierdzenie zaburzeń przewodzenia w nerwie wzrokowym, lecz także ustalenie ich przyczyny. Lekarz zbiera informacje o początku objawów, ich dynamice, bólu, przebytych infekcjach i innych dolegliwościach neurologicznych.

W zależności od sytuacji diagnostyka może obejmować:

• badanie ostrości widzenia, reakcji źrenic i widzenia barw,
• ocenę dna oka, w tym tarczy nerwu wzrokowego,
• badanie pola widzenia, które wykrywa mroczki i ubytki,
• OCT oraz rezonans magnetyczny mózgu i nerwów wzrokowych,
• wzrokowe potencjały wywołane, a w wybranych przypadkach także inne badania elektrofizjologiczne.

Rezonans magnetyczny pomaga ocenić, czy występują zmiany demielinizacyjne typowe dla stwardnienia rozsianego lub innych chorób układu nerwowego. W uzasadnionych przypadkach lekarz może zlecić badania krwi, analizę płynu mózgowo-rdzeniowego albo testy w kierunku infekcji i chorób autoimmunologicznych.

Jak leczyć zapalenie nerwu wzrokowego?

Leczenie dobiera się do przyczyny, ciężkości objawów i wyników badań. W ostrym pozagałkowym zapaleniu, zwłaszcza gdy widzenie wyraźnie się pogarsza, często stosuje się duże dawki kortykosteroidów podawanych dożylnie. Dalsze postępowanie, w tym ewentualne leczenie doustne, ustala specjalista.

Stery mogą skrócić czas trwania ostrego rzutu i przyspieszyć odzyskiwanie funkcji wzrokowych, ale nie zastępują diagnostyki. Jeżeli zapalenie wynika z infekcji, konieczne jest leczenie zakażenia. Gdy stan zapalny wiąże się z chorobą demielinizacyjną, pacjent może wymagać opieki neurologa i terapii modyfikującej przebieg tej choroby.

W łagodnych, wybranych przypadkach objawy mogą ustąpić samoistnie i lekarz może zdecydować o obserwacji. Nie oznacza to jednak, że pacjent powinien samodzielnie rezygnować z leczenia. Decyzja o obserwacji wymaga wcześniejszego wykluczenia przyczyn, które mogłyby wymagać szybkiej terapii.

Nie stosuj samodzielnie sterydów, antybiotyków ani kropli okulistycznych z niepewnego źródła. Niewłaściwe leczenie może opóźnić rozpoznanie infekcji lub choroby neurologicznej. Nieleczony albo długo utrzymujący się proces zapalny może prowadzić do uszkodzenia włókien nerwu i trwałego pogorszenia widzenia.

Ile trwa powrót widzenia i jakie są rokowania?

Przebieg jest indywidualny. W wielu przypadkach poprawa zaczyna się po kilku tygodniach, ale odzyskiwanie widzenia może trwać od około 3 tygodni do kilku miesięcy. Na tempo powrotu funkcji wpływają między innymi przyczyna, rozległość zmian, zajęcie jednego lub obu oczu oraz zastosowane leczenie.

Objawy często są odwracalne, lecz nie zawsze widzenie wraca całkowicie do stanu sprzed choroby. Możliwe są nawroty, zwłaszcza gdy zapalenie jest związane z chorobą demielinizacyjną. Dlatego po zakończeniu ostrej fazy potrzebne są kontrole okulistyczne, a czasem także neurologiczne.

Jeśli nagle widzisz gorzej, kolory stały się wyblakłe albo pojawił się ból przy poruszaniu okiem, zgłoś się pilnie do okulisty. Wczesne rozpoznanie pozwala szybciej wdrożyć właściwe postępowanie i zwiększa szansę na zachowanie lub odzyskanie funkcji wzrokowych.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku nagłego pogorszenia widzenia lub bólu oka skontaktuj się pilnie z lekarzem okulistą albo zgłoś się do pomocy doraźnej.