Czy suplementy na jaskrę pomagają? Fakty i mity
Suplementy diety nie leczą jaskry i nie mogą zastąpić kropli, laseroterapii ani operacji. Obecnie nie ma wystarczających dowodów, że którykolwiek preparat hamuje postęp tej choroby. Suplement może uzupełniać dietę, ale nie powinien opóźniać wizyty u okulisty ani modyfikować zaleconego leczenia.
Dlaczego suplementy nie zastępują leczenia jaskry?
Jaskra jest chorobą, w której dochodzi do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Często wiąże się ze zbyt wysokim ciśnieniem wewnątrzgałkowym, ale może rozwijać się także przy wartościach ciśnienia uznawanych za prawidłowe. Nie wynika po prostu z niedoboru witamin.
Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Jaskry (EGS) z 2025 roku nie ma dowodów, aby suplementacja diety miała ustalone miejsce w leczeniu jaskry. Brakuje też podstaw, by zalecać preparaty neuroprotekcyjne zamiast terapii obniżającej ciśnienie w oku.
Postępowanie dobiera okulista. Może ono obejmować krople, zabieg laserowy, taki jak selektywna trabekuloplastyka, albo operację. Ich celem jest ograniczenie dalszego uszkadzania nerwu wzrokowego. Suplement nie obniża ciśnienia w oku w sposób, który zastępowałby te metody.
Suplementy na jaskrę – co mówią badania?
Wyniki badań nad popularnymi składnikami są często przedstawiane jako dowód na działanie „na wzrok”. Trzeba jednak odróżnić poprawę wybranego parametru, badania dotyczące innej choroby oraz eksperymenty na zwierzętach od dowodu, że preparat spowalnia jaskrę u ludzi.
| Składnik | Co mówią badania? | Zalecenie w jaskrze |
|---|---|---|
| Luteina i zeaksantyna | Najmocniejsze dane dotyczą zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem, a nie jaskry. Małe badanie u osób z jaskrą wykazało wzrost barwnika plamki i wybranej wrażliwości na kontrast, ale nie oceniało spowolnienia choroby. | Nie ma ustalonej dawki ani dowodu działania przeciwjaskrowego. Nie zastępują leczenia. |
| Miłorząb japoński | W małych badaniach dotyczących głównie jaskry normalnego ciśnienia wyniki były rozbieżne. Przegląd z 2025 roku nie wykazał przewagi nad grupą kontrolną. | Nie można rekomendować go jako leczenia. Może zwiększać ryzyko krwawienia, szczególnie przy warfarynie i innych lekach przeciwkrzepliwych. |
| Nikotynamid, czyli witamina B3 | Wstępne badania z dużymi dawkami wskazują na możliwą poprawę niektórych parametrów czynności siatkówki. Wyniki dotyczące pola widzenia są niespójne, a badania były małe i krótkie. | Brak rekomendacji do samodzielnego stosowania. Duże dawki mogą być toksyczne dla wątroby. |
| Kwasy omega-3 | Niektóre badania dotyczyły osób bez jaskry lub innych chorób oczu. Wyników tych nie można automatycznie przenosić na leczenie jaskry. | Można dostarczać je z dietą, ale suplement nie jest terapią przeciwjaskrową. |
Luteina i zeaksantyna
Luteina i zeaksantyna są karotenoidami gromadzącymi się w plamce. Badanie AREDS2, w którym stosowano 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny, dotyczyło osób zagrożonych zaawansowanym AMD, a nie jaskry. Nie można więc uznać tych dawek za leczenie choroby nerwu wzrokowego.
W badaniu obejmującym osoby z jaskrą suplementacja zwiększyła gęstość barwnika plamki i poprawiła wybrany parametr widzenia w warunkach olśnienia. Nie wykazano jednak, że jaskra rozwijała się wolniej. To ważna różnica między wpływem na pojedynczy pomiar a potwierdzoną ochroną nerwu wzrokowego.
Miłorząb a leki przeciwkrzepliwe
Miłorząb bywa reklamowany jako preparat poprawiający mikrokrążenie. Dostępne dane nie potwierdzają jednak jego przewagi nad placebo w jaskrze. Może też powodować działania niepożądane i zwiększać ryzyko krwawienia.
Jeśli przyjmujesz warfarynę, kwas acetylosalicylowy lub inny lek wpływający na krzepnięcie, nie zaczynaj stosowania miłorzębu bez konsultacji. O każdym suplemencie powiedz okuliście i lekarzowi prowadzącemu.
Nikotynamid i witaminy z grupy B
Nikotynamid jest badany pod kątem neuroprotekcji, czyli ochrony komórek nerwowych niezależnie od samego obniżenia ciśnienia w oku. W badaniach klinicznych stosowano dawki rzędu 1,5–3 g dziennie. To wielokrotnie więcej niż ilość witaminy B3 obecna w typowych preparatach witaminowych.
Takich dawek nie należy traktować jako schematu suplementacji domowej. Wyniki są wstępne, a opublikowane przeglądy oceniają pewność dowodów jako niską lub niewystarczającą do rutynowego zalecania nikotynamidu. Przy dużych dawkach istnieje ryzyko uszkodzenia wątroby.
Badania nad witaminami B6, B9, B12 i choliną, o których informowano w kontekście metabolizmu siatkówki, obejmowały przede wszystkim modele zwierzęce lub wczesne etapy badań klinicznych. Nie są gotowym zaleceniem dla osób kupujących kompleks witamin z grupy B.
Czy dieta pomaga przy jaskrze?
Dieta nie leczy jaskry, ale może wspierać ogólny stan zdrowia. Najbardziej spójne obserwacje dotyczą azotanów obecnych w zielonych warzywach liściastych. W dużym badaniu obserwacyjnym większe spożycie azotanów wiązało się z mniejszym ryzykiem jaskry otwartego kąta. Taki wynik pokazuje związek, a nie dowód, że konkretne warzywo zapobiega chorobie.
W codziennym jadłospisie mogą pojawiać się:
- szpinak i jarmuż
- rukola i sałata
- botwina oraz inne ciemnozielone warzywa liściaste
- warzywa, owoce, ryby i produkty będące źródłem różnych składników odżywczych
Witamina A, ryboflawina i cynk mają w Unii Europejskiej dopuszczone oświadczenia, że pomagają w utrzymaniu prawidłowego widzenia, jeśli produkt dostarcza ich odpowiednią ilość. Nie oznacza to jednak działania leczniczego w jaskrze. Podobnie nie należy przenosić wyników badań nad AMD na tę chorobę.
Kiedy jaskra staje się stanem nagłym?
Nagły silny ból oka i pogorszenie widzenia mogą oznaczać ostre zamknięcie kąta. To stan wymagający pilnej pomocy medycznej. Jeśli objawy pojawiły się nagle, nie czekaj, aż ustąpią, i nie próbuj leczyć ich suplementem.
Dzwoń pod 112 albo jedź na SOR, gdy wystąpią:
- silny ból oka lub ból głowy
- zaczerwienienie i tkliwość oka
- nagłe zamglone widzenie
- kolorowe obwódki wokół źródeł światła
- nudności lub wymioty
Nie prowadź wtedy samochodu. Zabierz listę przyjmowanych leków, ponieważ niektóre preparaty mogą wywołać zamknięcie kąta u osób z określoną budową oka, a topiramat i sulfonamidy mogą działać także innym mechanizmem.
Co zrobić przy podejrzeniu problemów ze wzrokiem?
Najbezpieczniejsza kolejność działań jest prosta:
- Umów badanie okulistyczne, jeśli pogorszenie widzenia nie jest nagłe.
- Stosuj przepisane krople zgodnie z zaleceniem i nie odstawiaj ich po rozpoczęciu suplementacji.
- Przekaż okuliście listę wszystkich leków, ziół i suplementów.
- W razie nagłego bólu oka, zamglenia widzenia, kolorowych obwódek lub nudności skontaktuj się natychmiast z 112 albo SOR.
Suplementy na jaskrę nie mają potwierdzonej skuteczności w hamowaniu choroby. Największe znaczenie mają regularne kontrole, właściwie dobrane leczenie obniżające ciśnienie w oku i szybka reakcja na objawy alarmowe. Diety ani preparatu dostępnego bez recepty nie należy traktować jako zamiennika terapii okulistycznej.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza okulisty. Nie odstawiaj przepisanych leków ani nie rozpoczynaj stosowania dużych dawek suplementów bez konsultacji z lekarzem.
