Badanie OCT oka – co to jest i na czym polega?
Badanie OCT oka, czyli optyczna koherentna tomografia, to bezkontaktowe, bezbolesne i nieinwazyjne obrazowanie struktur oka za pomocą fal świetlnych. Pozwala uzyskać przekrojowy obraz warstw siatkówki, plamki żółtej oraz tarczy nerwu wzrokowego. Samo badanie trwa zwykle od kilku do kilkunastu minut, ale jego wynik powinien zawsze ocenić okulista.
Czym jest badanie OCT?
OCT działa podobnie do „optycznego mikroskopu” tworzącego przekrój tkanki. Tomograf siatkówkowy kieruje do oka bezpieczną wiązkę światła, a następnie rejestruje światło odbite od poszczególnych warstw. Komputer przekształca te dane w szczegółowy obraz siatkówki i nerwu wzrokowego.
Badanie nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego, nie wymaga kontaktu urządzenia z okiem i nie powoduje bólu. Umożliwia wykrycie zmian, które mogą być niewidoczne podczas standardowego badania dna oka, a także porównywanie wyników w czasie. W zależności od wskazań okulista może oceniać między innymi grubość siatkówki, plamkę żółtą albo warstwę włókien nerwowych siatkówki, określaną skrótem RNFL.
Jak przebiega badanie OCT?
Pacjent siedzi przed aparatem i opiera brodę oraz czoło na podpórkach. Urządzenie skanuje najpierw jedno, a następnie drugie oko. W trakcie badania trzeba patrzeć na wskazany punkt świetlny i przez chwilę utrzymać wzrok w jednym miejscu.
Wizyta przebiega zazwyczaj w kilku etapach:
- Personel ustawia głowę pacjenta na podpórce i dopasowuje aparat.
- Pacjent patrzy na punkt świetlny wskazany przez osobę wykonującą badanie.
- Tomograf rejestruje obraz oka bez dotykania jego powierzchni.
- Po zeskanowaniu obu oczu lekarz lub diagnosta analizuje uzyskane obrazy i przygotowuje opis.
Pojedynczy skan trwa krótko, a cała procedura zajmuje zwykle kilka do kilkunastu minut. Współpraca pacjenta ma znaczenie, ponieważ poruszanie okiem lub głową może pogorszyć jakość obrazu. W niektórych sytuacjach lekarz zaleca rozszerzenie źrenic, na przykład gdy podczas tej samej wizyty wykonywane jest także dokładne badanie dna oka. Po kroplach widzenie może być przez kilka godzin nieostre, a oczy mogą stać się bardziej wrażliwe na światło.
Kiedy lekarz zleca OCT?
OCT wykorzystuje się przede wszystkim wtedy, gdy potrzebna jest szczegółowa ocena siatkówki, plamki lub nerwu wzrokowego. Badanie może służyć zarówno rozpoznaniu zmian, jak i monitorowaniu choroby oraz ocenie efektów leczenia. Do częstych wskazań należą:
- jaskra i obserwacja grubości warstwy włókien nerwowych siatkówki,
- zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, czyli AMD,
- retinopatia cukrzycowa i cukrzycowy obrzęk plamki,
- obrzęk plamki, błona nasiatkówkowa lub otwór w plamce.
Okulista może skierować na badanie także przy objawach sugerujących zmianę w obrębie siatkówki lub plamki. Szczególnej uwagi wymagają:
- falowanie linii prostych lub zniekształcenie obrazu,
- mroczki albo plama w centralnej części pola widzenia,
- nagłe lub postępujące pogorszenie ostrości wzroku,
- częste błyski, męty albo inne nowe zaburzenia widzenia.
OCT jest badaniem uzupełniającym, a nie samodzielną diagnozą. Dotyczy to szczególnie jaskry. Wynik tomografii trzeba zestawić między innymi z pomiarem ciśnienia wewnątrzgałkowego, oceną tarczy nerwu wzrokowego i badaniem pola widzenia. Kolorowe mapy oraz wartości liczbowe na wydruku nie powinny być interpretowane samodzielnie, ponieważ nieprawidłowy parametr nie zawsze oznacza chorobę.
W przypadku podejrzenia jaskry lekarz ocenia całokształt wyników, a nie pojedynczy wydruk OCT. Dopiero taka interpretacja pozwala zdecydować o dalszej obserwacji lub leczeniu.
Odmianą badania jest Angio-OCT. Obrazuje ono naczynia i przepływ krwi w siatkówce bez podawania kontrastu. Lekarz może zlecić je wtedy, gdy potrzebna jest dodatkowa ocena ukrwienia określonych struktur oka.
Jak przygotować się do badania OCT?
Standardowa tomografia oka nie wymaga szczególnych przygotowań. Nie trzeba być na czczo ani odstawiać przyjmowanych leków. Warto zabrać wcześniejsze wyniki, aby okulista mógł porównać obrazy i ocenić, czy zmiany się nasilają.
| Kwestia | Zalecenie |
|---|---|
| Makijaż | Zwykle nie ma potrzeby zmywania makijażu, chyba że placówka przekaże inne zalecenia. |
| Soczewki kontaktowe | Najczęściej można przyjść w soczewkach, ale w razie potrzeby personel poprosi o ich zdjęcie. |
| Krople rozszerzające źrenice | Nie są potrzebne przy każdym badaniu. Decyzję podejmuje lekarz, zwłaszcza gdy wykonywane są także inne badania. |
| Prowadzenie auta | Po rozszerzeniu źrenic widzenie może być zamglone, a światło dokuczliwe. Nie należy wtedy prowadzić samochodu. |
Przy aktywnej infekcji oka, zwłaszcza z wydzieliną, warto wcześniej skontaktować się z placówką. Stan zapalny może utrudnić uzyskanie czytelnego obrazu i czasem przemawia za przełożeniem wizyty.
Badanie OCT jest szybkie i nie wymaga ingerencji w oko, dlatego dla większości pacjentów stanowi komfortową część diagnostyki. Najważniejsze znaczenie ma jednak nie sam obraz, lecz jego ocena w połączeniu z badaniem okulistycznym i objawami pacjenta.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
