Badanie oczu z kontrastem – na czym polega i jak się przygotować?
Badanie oczu z kontrastem to angiografia fluoresceinowa (AF), czyli seria zdjęć dna oka wykonywanych po dożylnym podaniu fluoresceiny. Procedura pozwala ocenić przepływ krwi, drożność i szczelność naczyń siatkówki, których nie widać dokładnie podczas standardowego badania okulistycznego. Nie jest bolesna, choć wkłucie może powodować krótkotrwały dyskomfort.
Czym jest badanie oczu z kontrastem?
Angiografia fluoresceinowa, nazywana też fluoroangiografią, służy do obrazowania naczyń siatkówki oraz wybranych zmian w obrębie dna oka. Przed wykonaniem zdjęć personel podaje do żyły fluoresceinę – barwnik, który przepływa przez naczynia i pozwala zarejestrować ich przebieg za pomocą specjalnej kamery.
Na fotografiach można ocenić między innymi obszary niedokrwienia, nieprawidłowe naczynia, obrzęk, krwawienia i przecieki. W prawidłowym obrazie fluoresceina pozostaje wewnątrz naczyń. Jej wydostawanie się poza ich światło może wskazywać na proces chorobowy.
Fluoresceina nie jest tym samym co jodowy środek kontrastowy stosowany w niektórych badaniach radiologicznych. Dlatego trzeba powiedzieć lekarzowi o wszystkich alergiach, także o wcześniejszych reakcjach na leki lub środki kontrastowe.
Kiedy wykonuje się angiografię fluoresceinową?
O wykonaniu badania decyduje okulista, zwykle po badaniu dna oka i innych testach, na przykład OCT. AF może pomóc w rozpoznaniu, ocenie zaawansowania lub monitorowaniu leczenia takich problemów jak:
- zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, czyli AMD;
- retinopatia cukrzycowa i nadciśnieniowa;
- obrzęk plamki oraz surowicze uniesienie siatkówki;
- zakrzepy i zatory naczyń siatkówki;
- zapalenia siatkówki i jej naczyń;
- patologie nerwu wzrokowego oraz wybrane guzy siatkówki i naczyniówki.
Przeciwwskazania i sytuacje wymagające konsultacji
Nie każda osoba może mieć podaną fluoresceinę. Przed badaniem lekarz ocenia stan ogólny pacjenta, przyjmowane leki oraz wyniki wcześniejszych badań. Szczególnej konsultacji wymagają następujące sytuacje:
| Sytuacja | Znaczenie przed badaniem | Co zrobić? |
|---|---|---|
| Niewydolność lub inne choroby nerek | Fluoresceina jest usuwana z organizmu głównie z moczem, dlatego lekarz może potrzebować oceny funkcji nerek. | Zgłosić chorobę i dostarczyć aktualne wyniki kreatyniny oraz eGFR, jeśli placówka ich wymaga. |
| Wcześniejsza reakcja na fluoresceinę lub silne alergie | Rośnie ryzyko reakcji nadwrażliwości. | Poinformować personel przed podaniem barwnika. |
| Ciąża i karmienie piersią | Badanie wykonuje się tylko po indywidualnej ocenie konieczności i bezpieczeństwa. | Omówić sytuację z okulistą oraz lekarzem prowadzącym. |
| Niedawny zawał serca, udar, ciężkie choroby serca lub zaburzenia rytmu | Stan ogólny może wpływać na bezpieczeństwo procedury. | Przekazać lekarzowi dokładne informacje o chorobie i leczeniu. |
Wymagania dotyczące kreatyniny i eGFR różnią się między placówkami oraz zależą od stanu zdrowia pacjenta. Nie odstawiaj samodzielnie leków przed angiografią. O ewentualnej zmianie leczenia może zdecydować wyłącznie lekarz.
Jak przygotować się do badania oczu z kontrastem?
AF zazwyczaj nie wymaga skomplikowanych przygotowań. W dniu wizyty zjedz lekki posiłek, chyba że placówka zaleci inaczej. Całkowite pozostawanie na czczo nie jest standardem, ale obfity posiłek bezpośrednio przed badaniem może nasilać nudności, które u części osób pojawiają się po podaniu fluoresceiny.
Na wizytę zabierz dokumentację okulistyczną, listę przyjmowanych leków i informacje o chorobach przewlekłych. Jeśli ośrodek tego wymaga, przygotuj aktualne wyniki kreatyniny i eGFR. Przed badaniem może być konieczne zdjęcie soczewek kontaktowych.
Rozszerzenie źrenic pogarsza widzenie z bliska i zwiększa wrażliwość na światło. Weź okulary przeciwsłoneczne, a powrót zaplanuj z osobą towarzyszącą lub korzystając z transportu, który nie wymaga prowadzenia pojazdu.
Jak przebiega procedura?
Badanie trwa zwykle około 10–20 minut, ale pobyt w placówce może potrwać dłużej, ponieważ źrenice muszą się rozszerzyć, a personel może obserwować pacjenta po podaniu barwnika. Kolejne etapy wyglądają następująco:
- Personel przeprowadza wywiad dotyczący alergii, chorób przewlekłych i przyjmowanych leków.
- Do oczu podaje się krople rozszerzające źrenice.
- Fluoresceina zostaje podana dożylnie. Samo wkłucie może być nieprzyjemne, ale badanie oka nie powinno boleć.
- Pacjent siada przed aparatem, opiera brodę i czoło na podpórkach, a następnie patrzy w wyznaczonym kierunku.
- Kamera wykonuje serię zdjęć w określonych odstępach czasu. Towarzyszą temu błyski światła, po których przez chwilę może utrzymywać się czerwony obraz przed oczami.
- Po zakończeniu pacjent pozostaje pod obserwacją zgodnie z zasadami obowiązującymi w danej placówce.
Podczas fotografowania trzeba możliwie nieruchomo utrzymywać głowę. Ruch może pogorszyć jakość zdjęć i utrudnić ocenę naczyń.
Po badaniu nie prowadź samochodu ani roweru. Rozszerzone źrenice mogą przez kilka godzin powodować nieostre widzenie i światłowstręt, nawet jeśli sama angiografia przebiegła bez komplikacji.
Skutki uboczne i postępowanie po badaniu
Większość reakcji po podaniu fluoresceiny jest łagodna i przemijająca. Barwnik jest wydalany z moczem, dlatego jego kolor może zmienić się na intensywnie żółty. Skóra także może przez pewien czas mieć żółtawy odcień. Zwykle ustępuje to samoistnie, choć czas trwania zależy od organizmu i funkcji nerek.
Po angiografii mogą wystąpić:
- żółte zabarwienie moczu, najczęściej utrzymujące się przez kilkanaście do około 24–36 godzin;
- przejściowe zażółcenie skóry, zwykle trwające krócej niż zmiana koloru moczu;
- nudności, rzadziej wymioty, uczucie ciepła lub gorsze samopoczucie;
- większa wrażliwość na światło i chwilowe pogorszenie ostrości widzenia związane z rozszerzeniem źrenic;
- świąd, wysypka, kichanie lub drapanie w gardle.
Fluoresceina może przejściowo wpływać na niektóre wyniki badań krwi i moczu. Jeśli planujesz inne badania diagnostyczne, zapytaj placówkę, jak długi odstęp zachować. Niektóre wyniki mogą być trudniejsze do interpretacji przez kilka dni.
Natychmiast zgłoś personelowi lub skontaktuj się z pomocą medyczną, jeśli po wyjściu pojawią się duszność, szybko narastająca wysypka, obrzęk twarzy lub gardła, omdlenie albo silne osłabienie. Ciężkie reakcje alergiczne, w tym wstrząs anafilaktyczny, należą do bardzo rzadkich powikłań, ale wymagają szybkiej pomocy.
Badanie oczu z kontrastem jest krótką procedurą diagnostyczną, która dostarcza informacji niedostępnych w zwykłym badaniu dna oka. Najważniejsze przygotowanie polega na rzetelnym przekazaniu lekarzowi informacji o zdrowiu, zabraniu wymaganej dokumentacji oraz zaplanowaniu bezpiecznego powrotu bez prowadzenia pojazdu.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. O kwalifikacji do angiografii fluoresceinowej, koniecznych badaniach oraz postępowaniu po procedurze decyduje lekarz.
