Zapalenie tęczówki – jakie są przyczyny i objawy?
Zapalenie tęczówki (iritis) jest stanem zapalnym przedniego odcinka błony naczyniowej oka. Może pojawić się nagle z silnym bólem i światłowstrętem albo rozwijać się skrycie. W obu sytuacjach wymaga pilnej oceny okulistycznej, ponieważ nieleczony stan zapalny może doprowadzić do trwałego pogorszenia widzenia.
Jak rozpoznać zapalenie tęczówki?
Tęczówka to barwna część oka otaczająca źrenicę. Zapalenie może dotyczyć samej tęczówki, ale często obejmuje także ciało rzęskowe. Wtedy lekarz mówi o zapaleniu przedniego odcinka błony naczyniowej, czyli o zapaleniu tęczówki i ciała rzęskowego.
Objawy zależą od przebiegu choroby. Postać ostra zwykle zwraca uwagę szybko, natomiast przewlekła może przez długi czas powodować niewielkie dolegliwości. Różnice przedstawia tabela:
| Cecha | Postać ostra | Postać przewlekła |
|---|---|---|
| Ból | Najczęściej nagły i wyraźny, nasilany przez światło lub skupianie wzroku | Często nie występuje albo jest niewielki |
| Zaczerwienienie | Zwykle widoczne, szczególnie wokół rogówki | Może być słabe lub nieobecne |
| Tempo narastania objawów | Szybkie, w ciągu godzin lub dni | Podstępne, przez tygodnie lub miesiące |
| Widzenie | Pogarsza się zwykle dość szybko, obraz może być zamglony | Pogorszenie narasta stopniowo |
| Częste przyczyny | Choroby związane z HLA-B27, infekcje, urazy | Choroby ogólnoustrojowe, heterochromiczne zapalenie Fuchsa lub przyczyna nieustalona |
Typowym objawem jest światłowstręt. Może mu towarzyszyć łzawienie, zwężona lub nieregularna źrenica, uczucie zamglenia obrazu i ból promieniujący do czoła albo skroni. Czerwone oko nie zawsze oznacza iritis, dlatego samodzielna ocena na podstawie wyglądu oka nie wystarcza.
Natychmiastowej konsultacji okulistycznej wymagają:
- nagły lub silny ból oka,
- wyraźna nadwrażliwość na światło,
- pogorszenie ostrości widzenia albo pojawienie się mgły przed okiem,
- jednostronne zaczerwienienie bez typowej ropnej wydzieliny,
- zmiana kształtu źrenicy lub jej słaba reakcja na światło.
Zapalenie tęczówki przyczyny – jakie choroby mogą za nim stać?
W wielu przypadkach zapalenie tęczówki nie jest odizolowanym problemem oka. Może być sygnałem choroby ogólnoustrojowej, zwłaszcza zaburzeń autoimmunologicznych. Układ odpornościowy reaguje wtedy nieprawidłowo przeciw własnym tkankom. Czasem mimo badań nie udaje się ustalić jednej przyczyny i mówi się wówczas o zapaleniu idiopatycznym.
Do chorób i czynników najczęściej łączonych z zapaleniem przedniego odcinka błony naczyniowej należą:
- choroby związane z HLA-B27 – między innymi zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, reaktywne i łuszczycowe zapalenie stawów,
- choroby zapalne jelit – choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
- inne choroby układowe – między innymi choroba Behçeta, sarkoidoza, gruźlica i kiła,
- choroby skóry i stawów – szczególnie łuszczyca z zajęciem stawów oraz młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów.
Obecność antygenu HLA-B27 nie oznacza, że zapalenie na pewno się pojawi. Jest czynnikiem predysponującym. U osób z takim uwarunkowaniem częściej występują ostre epizody i nawroty, zwłaszcza gdy współistnieje choroba zapalna kręgosłupa lub stawów. Nie każde zapalenie tęczówki wiąże się jednak z HLA-B27.
Drugą grupę stanowią infekcje. Przyczyną mogą być wirusy opryszczki zwykłej oraz ospy wietrznej i półpaśca, a także wybrane zakażenia bakteryjne, grzybicze lub pasożytnicze. Sposób leczenia zależy wtedy od rozpoznanego drobnoustroju. Zapalenie może również pojawić się po urazie oka, zarówno tępym, jak i penetrującym. W niektórych przypadkach rozwija się z opóźnieniem.
Osobną postacią jest heterochromiczne zapalenie Fuchsa. Zwykle przebiega jednostronnie, powoli i bez bólu. Może powodować różnicę w zabarwieniu tęczówek, a jego pierwszym zauważalnym skutkiem bywa pogorszenie widzenia związane z zaćmą lub jaskrą wtórną. Jego przyczyna pozostaje nieznana.
Jak okulista rozpoznaje tę chorobę?
Podstawą jest wywiad oraz dokładne badanie oka. Lekarz pyta o czas pojawienia się objawów, wcześniejsze epizody, urazy, infekcje i choroby stawów, skóry lub jelit.
W diagnostyce najczęściej wykorzystuje się:
- badanie w lampie szczelinowej, które pozwala ocenić rogówkę, tęczówkę, źrenicę i obecność komórek zapalnych w komorze przedniej,
- pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, ponieważ zapalenie i jego leczenie mogą wpływać na ryzyko jaskry,
- badanie dna oka, jeśli lekarz podejrzewa zajęcie głębszych struktur,
- badania laboratoryjne i konsultacje specjalistyczne w przypadku nawrotów, nietypowego przebiegu lub podejrzenia choroby ogólnoustrojowej.
Badanie w lampie szczelinowej może ujawnić także zrosty tęczówki, osady na rogówce oraz zmianę kształtu źrenicy. To właśnie dlatego do rozpoznania nie wystarcza zdjęcie oka ani ocena objawów w domu.
Jak leczy się zapalenie tęczówki?
Leczenie dobiera okulista na podstawie nasilenia zapalenia, jego przyczyny oraz obecności powikłań. Standardowe postępowanie zwykle przebiega w kilku etapach:
- Potwierdzenie rozpoznania – lekarz ocenia stan zapalny i sprawdza ciśnienie w oku.
- Hamowanie zapalenia – najczęściej stosuje się krople z kortykosteroidem, czasem bardzo często na początku terapii.
- Rozszerzenie i czasowe unieruchomienie źrenicy – mydriatyki, takie jak atropina lub cyklopentolat, zmniejszają ból i ograniczają ryzyko powstawania zrostów.
- Rozszerzenie leczenia w cięższych przypadkach – gdy krople nie wystarczają, lekarz może rozważyć podanie sterydu w iniekcji lub leczenie ogólnoustrojowe.
- Leczenie przyczyny – zakażenie wymaga terapii celowanej, na przykład leku przeciwwirusowego przy zapaleniu związanym z opryszczką lub półpaścem, a choroba autoimmunologiczna może wymagać współpracy okulisty z reumatologiem lub innym specjalistą.
Nie wolno samodzielnie zmniejszać dawki ani odstawiać kropli steroidowych. Zbyt wczesne przerwanie terapii może spowodować nawrót zapalenia, a nieprawidłowe stosowanie leków może zwiększać ryzyko powikłań. Sterydy wymagają kontroli okulistycznej, ponieważ przy dłuższym używaniu mogą sprzyjać zaćmie lub wzrostowi ciśnienia wewnątrzgałkowego. Domowe sposoby i krople przeznaczone wyłącznie do usuwania zaczerwienienia nie leczą iritis i mogą opóźnić właściwą diagnozę.
Co grozi przy nieleczonym zapaleniu tęczówki?
Przedłużający się stan zapalny może prowadzić do powstawania zrostów tylnych, czyli połączeń tęczówki z przednią powierzchnią soczewki. Zrosty ograniczają ruch źrenicy i mogą zaburzać przepływ cieczy wodnistej. W konsekwencji rozwija się jaskra wtórna.
Do innych powikłań należą zaćma wikłająca, utrzymujące się pogorszenie widzenia oraz obrzęk plamki. Nawracające lub przewlekłe zapalenie może trwale uszkodzić struktury oka. Dlatego nagły ból, światłowstręt albo pogorszenie widzenia nie powinny być obserwowane przez kilka dni w oczekiwaniu na samoistną poprawę. Pilna ocena okulistyczna daje możliwość szybkiego rozpoczęcia leczenia i ograniczenia ryzyka utraty wzroku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani indywidualnych zaleceń lekarza okulisty. W przypadku bólu oka, światłowstrętu lub pogorszenia widzenia skontaktuj się z okulistą niezwłocznie.
