Chwilowe podwójne widzenie – przyczyny, objawy, kiedy do lekarza?

Chwilowe podwójne widzenie nie zawsze oznacza poważną chorobę, ale nowe lub nagłe dwojenie wymaga czujności. Jeśli obraz dwoi się razem z silnym bólem głowy, zaburzeniami mowy, niedowładem, opadnięciem powieki albo po urazie, dzwoń pod 112 lub 999. W pozostałych przypadkach pierwszym krokiem jest zasłonięcie jednego oka.

Jak sprawdzić, jaki typ dwojenia występuje?

Podwójne widzenie, czyli diplopia, polega na widzeniu jednego przedmiotu jako dwóch obrazów. Mogą one znajdować się obok siebie, jeden nad drugim albo układać się skośnie. Najważniejsze wstępne rozróżnienie dotyczy tego, czy dwojenie występuje w jednym oku, czy pojawia się dopiero przy patrzeniu obojgiem oczu.

Prosty test nie zastępuje badania lekarskiego, ale pomaga określić pilność dalszego postępowania:

1. Usiądź i wybierz jeden wyraźny, nieruchomy punkt, na przykład krawędź drzwi.
2. Zasłoń lewe oko dłonią lub czystą gazą i sprawdź, czy prawym okiem nadal widzisz dwa obrazy.
3. Odsłoń lewe oko, zasłoń prawe i oceń widzenie wyłącznie lewym okiem.
4. Spójrz ponownie obojgiem oczu i porównaj obraz z tym, co widziałeś wcześniej.

Dwojenie obuoczne jest ważniejszym sygnałem ostrzegawczym, ponieważ może wynikać z zaburzenia pracy mięśni oka albo nerwów sterujących ich ruchem. Każde nowe dwojenie u osoby dorosłej powinno jednak zostać ocenione przez lekarza, nawet jeśli szybko ustąpiło.

Kiedy podwójne widzenie wymaga natychmiastowej pomocy?

Nagłe dwojenie może towarzyszyć udarowi, przemijającemu niedokrwieniu mózgu, urazowi oczodołu albo innemu stanowi wymagającemu pilnej diagnostyki. Nie prowadź samodzielnie samochodu do szpitala. Wezwij pomoc, jeśli pojawi się choć jeden z poniższych objawów:

• Nagły, bardzo silny ból głowy, określany jako najgorszy w życiu.
• Asymetria twarzy, opadnięcie kącika ust, bełkotliwa mowa lub trudności z rozumieniem słów.
• Niedowład, drętwienie albo wyraźne osłabienie ręki, nogi lub połowy twarzy.
• Nagłe opadnięcie powieki, szczególnie z różnicą wielkości źrenic.
• Silne zaburzenia równowagi, gwałtowne zawroty głowy, nudności lub wymioty.
• Dwojenie, które pojawiło się po urazie głowy, szyi, twarzy lub oka.

Takie objawy mogą wskazywać na problem neurologiczny, w tym udar. Nie czekaj, aż widzenie samo się poprawi. W przypadku podejrzenia udaru liczy się szybka ocena w szpitalu.

Co może wywołać chwilowe dwojenie?

Przemijające zaburzenie może pojawić się także bez ciężkiej choroby. Zwykle wiąże się wtedy z osłabieniem mechanizmów, które utrzymują prawidłową współpracę oczu, albo z przejściowym wpływem substancji działających na układ nerwowy.

Do możliwych czynników należą:

• Zmęczenie wzroku po długiej pracy przy ekranie, zwłaszcza przy niewielkiej częstotliwości mrugania.
• Niewyspanie, wyczerpanie i stres, które mogą pogarszać zdolność utrzymania zbieżności oczu.
• Alkohol, który zaburza koordynację ruchów gałek ocznych i ocenę odległości.
• Niektóre leki, między innymi silnie uspokajające, nasenne lub wpływające na układ nerwowy.
• Wahania ciśnienia tętniczego albo odwodnienie, szczególnie gdy dwojeniu towarzyszy osłabienie lub zawroty głowy.

Odpoczynek może pomóc, jeśli przyczyną było przeciążenie, ale nie powinien służyć do wyjaśniania każdego epizodu. Powtarzające się dwojenie, dłuższe napady lub objawy pojawiające się bez wyraźnego powodu wymagają konsultacji.

Jakie choroby mogą stać za dwojeniem?

Dwojenie jednooczne

Jeśli obraz pozostaje podwójny po zasłonięciu drugiego oka, przyczyna często znajduje się w samym oku. Należą do niej astygmatyzm, suchość oka, nieregularność lub blizna rogówki, zaćma, podwichnięcie soczewki oraz niektóre choroby siatkówki. Ten typ dwojenia zwykle nie wskazuje bezpośrednio na udar, ale nadal wymaga badania okulistycznego.

Dwojenie obuoczne

W tej postaci oczy nie ustawiają się zgodnie, dlatego mózg nie może połączyć ich obrazów w jeden. Przyczyną bywają zaburzenia mięśni gałkoruchowych, porażenia nerwów czaszkowych, zez, urazy, miastenia gravis, cukrzyca oraz choroby tarczycy z zajęciem mięśni oczodołu. Rzadziej źródłem problemu są zmiany w mózgu, w tym stwardnienie rozsiane, udar lub tętniak.

W miastenii dwojenie i opadanie powiek często nasilają się po wysiłku lub pod koniec dnia, a zmniejszają po odpoczynku. Taki przebieg nie pozwala jednak samodzielnie rozpoznać choroby. Lekarz może zlecić badanie okulistyczne, ocenę ruchomości oczu, testy neurologiczne, a w wybranych przypadkach badania obrazowe lub laboratoryjne.

Jak wygląda diagnostyka?

Podczas wizyty lekarz pyta o początek objawu, czas trwania, kierunek dwojenia, urazy, przyjmowane leki oraz choroby takie jak cukrzyca, nadciśnienie i choroby tarczycy. Sprawdza ostrość wzroku, źrenice, przedni odcinek oka, dno oka i ruchomość gałek ocznych.

W zależności od wyniku potrzebne mogą być:

• Testy widzenia obuocznego i naprzemiennego zasłaniania oczu.
• Badanie na synoptoforze, które ocenia współpracę oczu i kąt odchylenia.
• Diplogram, czyli zapis położenia obrazów w różnych kierunkach spojrzenia.
• Tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny głowy i oczodołów, zwłaszcza przy objawach neurologicznych, urazie albo nagłym początku.

Leczenie zależy od przyczyny. Może obejmować korekcję wady wzroku, leczenie choroby ogólnej, okulary pryzmatyczne, terapię ortoptyczną albo – w wybranych przypadkach – toksynę botulinową lub operację mięśni oka. Nie dobieraj samodzielnie pryzmatów ani leków.

Co zrobić teraz?

Jeśli chwilowe podwójne widzenie całkowicie minęło i nie było objawów alarmowych, zapisz okoliczności epizodu i umów konsultację okulistyczną, szczególnie gdy zdarzenie było nowe. Przy nawrotach potrzebna może być także ocena neurologiczna. Do czasu ustalenia przyczyny nie prowadź pojazdów i nie obsługuj maszyn. Jeśli dwojenie trwa obecnie lub towarzyszą mu objawy alarmowe, skorzystaj z pomocy ratunkowej.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. W przypadku nagłych lub nasilonych objawów skontaktuj się z lekarzem albo zadzwoń pod numer 112 lub 999.