Badanie dna oka – kiedy warto je wykonać i na czym polega?

Badanie dna oka, czyli oftalmoskopia, jest szybkim i bezbolesnym sposobem oceny siatkówki, plamki żółtej, naczyń krwionośnych oraz nerwu wzrokowego. Wykonuje się je kontrolnie, przy chorobach przewlekłych i zawsze wtedy, gdy pojawiają się niepokojące zaburzenia widzenia. W zależności od zastosowanej metody lekarz może użyć kropli rozszerzających źrenice albo funduskamery, która pozwala wykonać obraz bez mydriazy.

Kiedy warto wykonać badanie dna oka?

Na badanie powinny zgłaszać się osoby z objawami ze strony narządu wzroku, ale także pacjenci, u których choroby ogólnoustrojowe mogą uszkadzać naczynia siatkówki. Dotyczy to szczególnie cukrzycy, nadciśnienia tętniczego i dużej krótkowzroczności. Kontrola jest potrzebna również wtedy, gdy wcześniej wykryto zmiany w obrębie siatkówki lub tarczy nerwu wzrokowego.

Wskazaniem do pilnej konsultacji okulistycznej są nagłe błyski, nowe mroczki lub „muszki” w polu widzenia, ubytki pola widzenia, zniekształcenie obrazu, szybkie pogorszenie ostrości widzenia albo silny ból oka. Takich objawów nie należy odkładać do planowej wizyty.

Badanie kontrolne warto uwzględnić także u osób bez dolegliwości. Podane odstępy są orientacyjne, ponieważ ostateczny harmonogram ustala okulista na podstawie wieku, stanu oczu i chorób współistniejących:

U pacjentów z cukrzycą badanie służy między innymi do wykrywania i monitorowania retinopatii cukrzycowej. Regularnej oceny wymagają także osoby z nadciśnieniem, chorobami naczyń, znaczną krótkowzrocznością, przebytym udarem, chorobami neurologicznymi lub przyjmujące leki mogące wpływać na ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Jak wygląda badanie dna oka?

Klasyczna oftalmoskopia polega na oświetleniu wnętrza oka za pomocą oftalmoskopu lub lampy szczelinowej z soczewką. Lekarz ocenia między innymi wygląd siatkówki, plamki żółtej, naczyń, ciała szklistego i tarczy nerwu wzrokowego. Samo oglądanie struktur zwykle trwa kilka minut, natomiast cała wizyta z przygotowaniem zajmuje najczęściej około 30–45 minut.

W wielu przypadkach przed oceną podaje się krople rozszerzające źrenice, czyli mydriatyki. Ich działanie zaczyna się zwykle po około 15–30 minutach. Rozszerzenie źrenic ułatwia obejrzenie większego obszaru siatkówki i może być potrzebne do pełnej diagnostyki.

Istnieje też badanie bez zakraplania, wykonywane za pomocą funduskamery. Metoda non-mydriatic jest szybka i wygodna, dlatego często wykorzystuje się ją w badaniach przesiewowych. Nie zawsze jednak pozwala ocenić wszystkie struktury równie dokładnie jak badanie po rozszerzeniu źrenic. O wyborze metody decyduje okulista.

Przebieg badania z kroplami można przedstawić w kilku etapach:

1. Podczas wywiadu lekarz pyta o choroby oczu, choroby przewlekłe, przyjmowane leki i wcześniejsze reakcje na krople.
2. Do oczu podawany jest preparat rozszerzający źrenice, jeśli jest potrzebny.
3. Pacjent czeka zwykle 15–30 minut, aż krople zaczną działać.
4. Lekarz ogląda dno oka przy użyciu oftalmoskopu, lampy szczelinowej lub innego urządzenia obrazowego.
5. Po badaniu omawia wynik i wskazuje, czy potrzebne są dalsze testy, na przykład OCT lub angiografia.

Oftalmoskopia jest bezbolesna. Możesz odczuwać chwilowy dyskomfort związany z jasnym światłem, ale badanie nie narusza tkanek oka.

Po kroplach nie prowadź samochodu przez co najmniej 2–6 godzin, a najlepiej do czasu pełnego powrotu ostrości widzenia. Czas działania preparatu zależy od użytej substancji i indywidualnej reakcji organizmu. Zamglone widzenie, trudności z czytaniem i światłowstręt są typowe. Jeśli objawy są silne, utrzymują się dłużej niż zalecono albo pojawi się ból oka, skontaktuj się z lekarzem.

Jeśli chorujesz na jaskrę lub masz wąski kąt przesączania, poinformuj o tym okulistę przed podaniem kropli. W niektórych sytuacjach rozszerzenie źrenic może być przeciwwskazane lub wymagać szczególnej ostrożności.

Co może wykryć badanie dna oka?

Oftalmoskopia pozwala ocenić zmiany w siatkówce, plamce żółtej i nerwie wzrokowym. Może dostarczyć informacji pomocnych w rozpoznawaniu lub monitorowaniu jaskry, chorób siatkówki, zwyrodnień plamki, zmian naczyniowych, krwotoków i nieprawidłowości w obrębie ciała szklistego.

Dno oka pokazuje także stan drobnych naczyń, dlatego badanie ma znaczenie w chorobach ogólnoustrojowych. Zmiany mogą towarzyszyć retinopatii cukrzycowej, nadciśnieniu tętniczemu, miażdżycy oraz niektórym chorobom krwi. Obrzęk tarczy nerwu wzrokowego może z kolei skłonić lekarza do dalszej diagnostyki przy podejrzeniu wzrostu ciśnienia śródczaszkowego. Samo badanie nie potwierdza każdej z tych chorób, ale może wskazać potrzebę kolejnych konsultacji i testów.

Jak przygotować się do badania?

Najczęściej nie trzeba stosować specjalnej diety ani rezygnować z codziennych leków. Przed wizytą poinformuj lekarza o chorobach oczu, cukrzycy, nadciśnieniu, ciąży, alergiach i wszystkich przyjmowanych preparatach. Przygotowanie ułatwiają następujące zasady:

• Przyjdź bez makijażu oczu, aby nie utrudniać badania.
• Jeśli możesz, nie zakładaj soczewek kontaktowych i zabierz okulary.
• Weź listę przyjmowanych leków oraz wcześniejsze wyniki okulistyczne.
• Zaplanuj powrót bez prowadzenia samochodu, zwłaszcza gdy źrenice będą rozszerzane.
• Zabierz okulary przeciwsłoneczne, które ograniczą światłowstręt po zakropleniu.

Badanie dna oka jest szczególnie istotne przy cukrzycy, nadciśnieniu, dużej krótkowzroczności i nowych objawach wzrokowych. Jeśli widzenie nagle się pogorszyło, pojawiły się liczne błyski, „kurtyna” w polu widzenia lub silny ból oka, potrzebna jest szybka ocena okulistyczna, a nie tylko rutynowe badanie kontrolne.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani indywidualnej konsultacji z lekarzem okulistą.