Cukrzycowy obrzęk plamki – kod ICD 10, przyczyny i leczenie

Cukrzycowy obrzęk plamki (DME) ma w klasyfikacji ICD-10 kod H36.0. Jest powikłaniem retinopatii cukrzycowej, w którym płyn gromadzi się w plamce – centralnej części siatkówki odpowiedzialnej za ostre widzenie. Rozpoznanie wymaga oceny okulistycznej, zwykle z wykonaniem badania OCT, a leczenie często obejmuje powtarzane iniekcje doszklistkowe anty-VEGF.

Czym jest cukrzycowy obrzęk plamki i co oznacza kod H36.0?

Plamka odpowiada za widzenie centralne, rozpoznawanie szczegółów i czytanie. W przebiegu cukrzycy uszkodzeniu ulegają drobne naczynia siatkówki. Ich ściany stają się bardziej przepuszczalne, dlatego płyn i składniki krwi mogą przedostawać się do tkanki plamki. Powstały obrzęk pogarsza działanie komórek siatkówki.

Kod ICD-10 H36.0 oznacza retinopatię cukrzycową z zajęciem siatkówki. W praktyce jest używany także przy rozpoznaniu cukrzycowego obrzęku plamki. Sam kod nie określa stopnia zaawansowania ani nie przesądza o metodzie terapii. O kwalifikacji do leczenia decydują obraz dna oka, wynik OCT, ostrość wzroku i stan ogólny pacjenta.

Dlaczego powstaje obrzęk plamki?

Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest przewlekła hiperglikemia, czyli utrzymujące się podwyższone stężenie glukozy we krwi. Z czasem uszkadza ona śródbłonek naczyń i barierę krew–siatkówka. Znaczenie mają także nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, choroby nerek oraz długi czas trwania cukrzycy.

Uszkodzona siatkówka może być niedotleniona. W odpowiedzi organizm zwiększa produkcję czynnika wzrostu śródbłonka naczyń, czyli VEGF. Substancja ta zwiększa przepuszczalność naczyń. Można porównać je do rur, których ściany zaczynają przeciekać. Płyn przesiąka do siatkówki i powoduje jej pogrubienie oraz obrzęk.

Zmniejszenie aktywności VEGF jest jednym z głównych celów leczenia anty-VEGF. Terapia może ograniczyć obrzęk i poprawić widzenie, ale nie oznacza automatycznego odwrócenia wszystkich zmian. Uszkodzenia siatkówki powstałe przed rozpoczęciem terapii mogą pozostać trwałe.

Jakie objawy może powodować DME?

We wczesnym stadium cukrzycowy obrzęk plamki może nie powodować żadnych dolegliwości. Brak objawów nie wyklucza choroby, szczególnie gdy zmiany dotyczą tylko jednego oka. Możliwe sygnały ostrzegawcze obejmują:

• Zamazany obraz i pogorszenie ostrości widzenia z bliska lub z daleka.
• Falowanie lub wyginanie linii prostych, czyli metamorfopsje.
• Mroczki, plamy albo ubytki w centralnym polu widzenia.
• Trudności z czytaniem, rozpoznawaniem twarzy lub dostrzeganiem szczegółów.

Nagłe pogorszenie widzenia, pojawienie się licznych nowych mętów, błysków albo zasłony w polu widzenia wymaga pilnego kontaktu z okulistą. Takie objawy mogą wskazywać także na inne powikłania retinopatii, na przykład krwotok do ciała szklistego lub odwarstwienie siatkówki.

Diagnostyka i leczenie cukrzycowego obrzęku plamki

Podstawą diagnostyki jest badanie dna oka, często po rozszerzeniu źrenic. Najważniejszym badaniem obrazowym w ocenie obrzęku jest OCT, czyli optyczna koherentna tomografia. Pokazuje grubość i strukturę siatkówki oraz pozwala wykryć płyn w obrębie plamki. W wybranych przypadkach okulista zleca angiografię fluoresceinową, która uwidacznia miejsca przecieku naczyń.

Metodę leczenia dobiera się indywidualnie. W Polsce pacjent może zostać zakwalifikowany do refundowanego leczenia w ramach Programu Lekowego NFZ, jeżeli spełnia aktualne kryteria programu. Szczegóły kwalifikacji i dostępność świadczenia należy potwierdzić w placówce realizującej program, ponieważ zasady organizacyjne mogą się zmieniać.

Najczęściej rozważane metody przedstawia poniższe zestawienie:

Witrektomia, czyli operacyjne usunięcie ciała szklistego, ma zastosowanie głównie przy trakcji lub zaawansowanych zmianach, które nie odpowiadają na leczenie zachowawcze. Nie jest standardową metodą dla każdego pacjenta z DME.

Droga do leczenia w ramach NFZ zwykle obejmuje następujące etapy:

1. Wizyta u okulisty i ocena ostrości wzroku oraz dna oka.
2. Wykonanie OCT plamki, a w razie potrzeby także dodatkowych badań obrazowych.
3. Uzyskanie skierowania do poradni lub ośrodka realizującego program leczenia DME.
4. Ocena kryteriów kwalifikacji przez ośrodek i ustalenie planu iniekcji oraz kontroli.

Iniekcje wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, w warunkach ambulatoryjnych. Ich liczba i odstępy zależą od odpowiedzi siatkówki na leczenie. Kontrole OCT pomagają zdecydować, czy potrzebna jest kolejna dawka, zmiana preparatu albo inna metoda terapii.

Co pacjent może zrobić na co dzień?

Leczenie okulistyczne powinno być prowadzone równolegle z kontrolą cukrzycy i czynników naczyniowych. Okulista ocenia siatkówkę, a diabetolog pomaga ustabilizować glikemię. Nie należy samodzielnie zmieniać leczenia cukrzycy ani odraczać wizyt, nawet gdy wzrok chwilowo się poprawi.

W codziennej opiece pomocne jest przestrzeganie kilku zasad:

• Kontroluj glikemię i zgłaszaj diabetologowi powtarzające się wysokie lub bardzo zmienne wyniki.
• Mierz ciśnienie tętnicze i stosuj leczenie zalecone przez lekarza.
• Wykonuj badania okulistyczne w terminach ustalonych ze specjalistą, także bez objawów.
• Informuj okulistę o chorobach nerek, zaburzeniach lipidowych, ciąży i przyjmowanych lekach.
• Nie pal tytoniu i nie pomijaj zaplanowanych kontroli OCT.

W domu można używać testu Amslera jako uzupełnienia kontroli, a nie zastępstwa wizyty. Zasłoń jedno oko, załóż okulary do czytania, jeśli ich używasz, i patrz z odległości około 30–40 cm na centralny punkt kratki. Następnie powtórz badanie drugim okiem. Wygięte linie, zniekształcone kwadraty albo brak fragmentu kratki wymagają kontaktu z okulistą.

Cukrzycowy obrzęk plamki jest chorobą przewlekłą. Wczesne OCT, regularne kontrole i konsekwentne leczenie mogą ograniczyć pogarszanie widzenia, ale nie da się zagwarantować pełnego cofnięcia zmian. Każde nowe lub narastające zaburzenie widzenia powinno być ocenione przez okulistę.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.