Czy badanie wzroku w ciąży jest bezpieczne?

Tak, badanie wzroku w ciąży jest bezpieczne. Badanie dna oka oraz OCT są nieinwazyjne i nie stanowią zagrożenia dla płodu. Wizyta u okulisty służy przede wszystkim ocenie zdrowia oczu przyszłej mamy, zwłaszcza siatkówki, oraz zebraniu informacji potrzebnych do bezpiecznego planowania porodu.

Dlaczego oczy zmieniają się w czasie ciąży?

Za część zmian odpowiadają hormony steroidowe, przede wszystkim estrogeny i progesteron. Wpływają one na gospodarkę wodną organizmu, dlatego może pojawić się zatrzymywanie płynów, obrzęk powiek oraz przejściowa zmiana grubości i krzywizny rogówki. W efekcie ostrość widzenia może chwilowo się pogorszyć, a dotychczasowa korekcja okularowa lub soczewki kontaktowe mogą stać się mniej komfortowe.

Ciąża wpływa także na film łzowy, czyli cienką warstwę pokrywającą powierzchnię oka. U części kobiet zmniejsza się produkcja łez i zmienia ich skład, co sprzyja wystąpieniu zespołu suchego oka. Typowe są uczucie piasku pod powiekami, pieczenie, zaczerwienienie, ból oraz łzawienie nasilające się na wietrze lub zimnie. Zwykle są to zmiany przejściowe, które stopniowo ustępują po porodzie, choć tempo powrotu do wcześniejszego stanu może być różne.

Przy suchości oczu można ograniczyć czas spędzany przed ekranem, robić przerwy podczas pracy i unikać nawiewu klimatyzacji. Krople nawilżające w ciąży powinien dobrać lekarz lub farmaceuta po sprawdzeniu składu. Soczewki kontaktowe mogą powodować większy dyskomfort, dlatego często lepiej traktować je jako uzupełnienie korekcji okularowej i nosić możliwie krótko. Na czas porodu i połogu należy je zdjąć.

Kiedy objawy są przejściowe, a kiedy wymagają pilnej konsultacji?

Łagodne dolegliwości nie muszą oznaczać choroby, ale nagła zmiana widzenia wymaga szybkiej oceny. Szczególnej ostrożności wymaga również sytuacja, w której zaburzenia widzenia występują razem z silnym bólem głowy, podwójnym widzeniem lub objawami nadciśnienia. Poniższe zestawienie pomaga odróżnić częste dolegliwości od sygnałów alarmowych:

Błyski, ubytki pola widzenia i nagła utrata widzenia mogą wskazywać na problem z siatkówką, ale też towarzyszyć powikłaniom ciąży, takim jak stan przedrzucawkowy. W takim przypadku nie należy czekać na planową wizytę. Potrzebna jest pilna konsultacja okulistyczna, a przy objawach ogólnych także kontakt z zespołem prowadzącym ciążę.

Kto powinien szczególnie pilnować kontroli okulistycznych?

Badanie jest bezpieczne dla każdej ciężarnej, ale częstotliwość kontroli zależy od chorób oczu, chorób przewlekłych i wcześniejszych zabiegów. Szczególnej opieki wymagają:

• Kobiety z cukrzycą – wymagają kontroli okulistycznej przed ciążą, a w jej trakcie zwykle regularnych badań, często raz w miesiącu, zgodnie z zaleceniem okulisty i diabetologa.
• Kobiety z wysoką krótkowzrocznością lub zmianami zwyrodnieniowymi na obwodzie siatkówki.
• Pacjentki po operacji siatkówki, witrektomii, laserowej korekcji wzroku lub innych zabiegach okulistycznych.
• Kobiety z jaskrą, stożkiem rogówki albo rozpoznaną chorobą siatkówki.

U ciężarnych bez szczególnych obciążeń warto zaplanować kontrolę w drugim trymestrze, ponowną ocenę w trzecim trymestrze oraz wizytę po porodzie, jeśli lekarz uzna ją za potrzebną. Przy wadzie wzroku lub chorobie okulistycznej wizyty mogą odbywać się częściej, nawet co trzy miesiące. Kobiety z cukrzycą wymagają indywidualnego, zwykle znacznie częstszego harmonogramu. Najlepiej ustalić go jeszcze przed poczęciem lub możliwie wcześnie po potwierdzeniu ciąży.

Jeżeli okulistka lub okulista zaleci wymianę okularów, nie zawsze trzeba robić to natychmiast. Wada może zmieniać się w ciąży i podczas karmienia, dlatego przy braku pilnej potrzeby często korzystniej poczekać do zakończenia połogu, a czasem także karmienia. Nagłego pogorszenia widzenia nie należy jednak tłumaczyć wyłącznie hormonami.

Czy wada wzroku wyklucza poród naturalny?

Sama liczba dioptrii nie jest automatycznym wskazaniem do cesarskiego cięcia. O sposobie porodu nie decyduje więc wyłącznie wysoka krótkowzroczność, lecz przede wszystkim stan siatkówki, obecność świeżych pęknięć, zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych, odwarstwienia lub innych patologii, które mogą mieć znaczenie przy porodzie drogami natury.

Podstawowym badaniem oceniającym te struktury jest badanie dna oka. W wybranych sytuacjach okulista może uzupełnić diagnostykę o OCT, które pozwala bezinwazyjnie zobrazować siatkówkę. Wynik badania jest jedną z informacji potrzebnych do podjęcia decyzji, ale ostateczny sposób zakończenia ciąży ustala lekarz prowadzący wspólnie z okulistą, uwzględniając cały stan zdrowia pacjentki.

Niektóre zaawansowane choroby siatkówki, aktywna retinopatia cukrzycowa, świeże pęknięcia lub wysokie ryzyko odwarstwienia mogą zmienić plan porodu. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta po zabiegu okulistycznym albo z dużą wadą wzroku wymaga cesarskiego cięcia. Decyzję podejmuje się na podstawie aktualnego obrazu oka, a nie samej historii choroby czy wartości zapisanej na recepcie.

O bezpieczeństwie porodu nie rozstrzygają same dioptrie. Największe znaczenie ma aktualny stan siatkówki oraz choroby, które mogą zwiększać ryzyko powikłań.

Badanie wzroku w ciąży nie jest zagrożeniem dla dziecka. Jest sposobem na wykrycie zmian, które mogą wymagać leczenia, częstszej kontroli albo uwzględnienia podczas planowania porodu. Jeśli widzenie pogarsza się nagle, pojawiają się błyski, mroczki lub ubytki pola widzenia, potrzebna jest pilna konsultacja, niezależnie od wcześniejszej wady wzroku.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku ciąży, chorób przewlekłych lub nagłych zaburzeń widzenia skonsultuj się z lekarzem okulistą i lekarzem prowadzącym ciążę.