Zapalenie tęczówki i ciałka rzęskowego – objawy, przyczyny, leczenie

Zapalenie tęczówki i ciałka rzęskowego jest poważnym stanem zapalnym przedniego odcinka oka. Wymaga pilnej oceny okulistycznej, ponieważ bez leczenia może doprowadzić do zrostów, jaskry wtórnej, zaćmy, a nawet trwałego pogorszenia widzenia.

Czym jest zapalenie tęczówki i ciałka rzęskowego?

Tęczówka to barwna część oka otaczająca źrenicę. Reguluje ilość światła wpadającego do wnętrza gałki ocznej. Ciałko rzęskowe leży bezpośrednio za tęczówką, uczestniczy w wytwarzaniu cieczy wodnistej i pomaga w dostosowaniu ostrości widzenia do różnych odległości.

Obie struktury należą do błony naczyniowej, czyli środkowej warstwy ściany gałki ocznej, obejmującej także naczyniówkę. Ze względu na bliskość anatomiczną proces zapalny często obejmuje tęczówkę i ciałko rzęskowe jednocześnie. Taki stan określa się jako zapalenie tęczówki i ciałka rzęskowego, czyli iridocyclitis. Należy ono do przednich zapaleń błony naczyniowej.

Objawy zapalenia tęczówki i ciałka rzęskowego

Ostra postać zwykle zaczyna się nagle i częściej dotyczy jednego oka. Ból może promieniować do skroni lub czoła, a światło wyraźnie nasila dolegliwości. Zaczerwienienie nie przypomina typowego przekrwienia spojówek, lecz ma postać sinoczerwonego pierścienia wokół rogówki. Jest to tak zwany zastrzyk rzęskowy.

Do objawów ostrego zapalenia należą:

• silny ból oka, często nasilający się przy patrzeniu na światło,
• światłowstręt i odruchowe zaciskanie powiek,
• łzawienie bez typowej ropnej wydzieliny,
• zamazane lub osłabione widzenie, czasem z obecnością mętów,
• zaczerwienienie skoncentrowane wokół rogówki,
• zwężona źrenica, słabiej reagująca na światło,
• nieregularny kształt źrenicy wynikający ze zrostów,
• rzadziej zmiana barwy tęczówki lub różnica koloru tęczówek.

Przewlekłe zapalenie może przebiegać znacznie ciszej. Ból i zaczerwienienie bywają nieobecne, a pogorszenie widzenia narasta stopniowo. Szczególną postacią jest heterochromiczne zapalenie Fuchsa, które zwykle rozwija się jednostronnie i może przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości. O chorobie mogą wtedy świadczyć dopiero powikłania, takie jak zaćma lub jaskra wtórna.

Nawet łagodne objawy nie pozwalają bezpiecznie odróżnić zapalenia tęczówki od zapalenia spojówek. Nagły ból, światłowstręt, zaczerwienienie lub pogorszenie widzenia wymagają pilnej konsultacji okulistycznej.

Przyczyny i choroby współistniejące

Przyczyna nie zawsze jest możliwa do ustalenia. W takich przypadkach mówi się o zapaleniu idiopatycznym. U części pacjentów stan zapalny wiąże się jednak z chorobą ogólnoustrojową, zakażeniem albo urazem oka.

Najczęściej rozważa się następujące grupy przyczyn:

• Choroby autoimmunologiczne – między innymi zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, łuszczycowe lub reaktywne zapalenie stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, nieswoiste zapalenia jelit, sarkoidoza i choroba Behçeta.
• Predyspozycja HLA-B27 – obecność tego antygenu wiąże się szczególnie z ostrymi nawrotami przedniego zapalenia błony naczyniowej.
• Zakażenia – przyczyną mogą być wirusy opryszczki lub półpaśca, a także wybrane zakażenia bakteryjne, gruźlica, kiła, borelioza i rzadziej grzyby lub pasożyty.
• Urazy – zarówno urazy tępe, jak i penetrujące mogą uruchomić proces zapalny.
• Choroby zapalne w innych narządach – ich związek z zapaleniem oka ocenia lekarz, nie należy jednak samodzielnie zakładać, że problem wynika na przykład z zatok, zęba czy przebytej infekcji.
• Postać idiopatyczna – mimo diagnostyki przyczyna pozostaje nieznana.

U dzieci zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej może towarzyszyć młodzieńczemu idiopatycznemu zapaleniu stawów. Z tego powodu nawracające lub obustronne zapalenie może wymagać współpracy okulisty z reumatologiem albo innym specjalistą. Leczenie samego oka bez rozpoznania i kontroli choroby podstawowej nie zawsze zapobiega nawrotom.

Jak okulista rozpoznaje chorobę?

Rozpoznanie stawia okulista. Najważniejszym badaniem jest biomikroskopia w lampie szczelinowej, która pozwala ocenić struktury przedniego odcinka oka z dużym powiększeniem. Lekarz szuka między innymi komórek zapalnych w cieczy wodnistej, osadów na rogówce, zrostów oraz zmian w obrębie źrenicy.

Diagnostyka zwykle obejmuje następujące etapy:

1. Wywiad dotyczący początku objawów, bólu, światłowstrętu, wcześniejszych epizodów, urazów, infekcji i chorób ogólnoustrojowych.
2. Badanie ostrości widzenia oraz oglądanie oka w lampie szczelinowej.
3. Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, ponieważ zapalenie i jego leczenie mogą wpływać na ciśnienie w oku.
4. Ocenę, czy proces zapalny obejmuje także inne części gałki ocznej.
5. W przypadku nawrotów, nietypowego przebiegu lub podejrzenia choroby układowej – dobrane do sytuacji badania laboratoryjne i konsultacje specjalistyczne.

Badania dodatkowe nie są identyczne u każdego pacjenta. Ich zakres zależy od wieku, objawów, obrazu oka i informacji z wywiadu. Nie należy wykonywać szerokich paneli laboratoryjnych bez wskazań lekarskich.

Jak wygląda leczenie?

Podstawą terapii jest szybkie opanowanie stanu zapalnego i zapobieganie zrostom. Najczęściej okulista przepisuje miejscowe kortykosteroidy w postaci kropli. W cięższym przebiegu lub przy niewystarczającej odpowiedzi na leczenie miejscowe rozważa się inne drogi podania steroidów, a czasem leczenie ogólnoustrojowe.

Mydriatyki, czyli leki rozszerzające źrenicę, zmniejszają bolesny skurcz mięśnia rzęskowego i ograniczają ryzyko zrostów tęczówki z soczewką. Ich wybór oraz czas stosowania zależą od obrazu klinicznego. Nie wolno samodzielnie rozpoczynać ani odstawiać tych preparatów.

Ból oka, światłowstręt i pogorszenie widzenia nie powinny być leczone na własną rękę. Sterydowe krople wymagają kontroli okulistycznej, ponieważ niewłaściwe zastosowanie może pogorszyć niektóre zakażenia i zwiększyć ryzyko wzrostu ciśnienia w oku.

Jeśli lekarz rozpozna zakaźne podłoże, leczenie zostaje uzupełnione o preparat działający na konkretny czynnik, na przykład lek przeciwwirusowy przy zakażeniu wirusem opryszczki. Antybiotyki lub leki przeciwgrzybicze stosuje się tylko wtedy, gdy przemawia za tym rozpoznanie. W przypadku choroby autoimmunologicznej konieczne może być leczenie ogólne prowadzone we współpracy z reumatologiem lub innym specjalistą.

Objawy mogą ustąpić wcześniej niż stan zapalny. Dlatego przerwanie kropli po samej poprawie samopoczucia zwiększa ryzyko nawrotu. Długość terapii zależy od przyczyny i przebiegu. Ostre, niepowikłane epizody często wymagają leczenia przez kilka tygodni, natomiast postacie przewlekłe i nawrotowe mogą wymagać wielomiesięcznej kontroli.

Powikłania i rokowanie

Wczesne leczenie zwykle poprawia rokowanie, szczególnie w pierwszym ostrym epizodzie. Choroba może jednak nawracać, a postać przewlekła bywa skąpoobjawowa. Regularne kontrole są potrzebne także wtedy, gdy ból i zaczerwienienie już ustąpiły.

Najważniejsze możliwe następstwa przedstawia tabela:

W bardzo ciężkich, długo utrzymujących się przypadkach może dojść także do znacznego obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego i trwałego uszkodzenia struktur oka. Każdy nawrót bólu, światłowstrętu, zaczerwienienia lub spadku ostrości widzenia wymaga szybkiego kontaktu z okulistą.

Zapalenie tęczówki i ciałka rzęskowego nie jest schorzeniem do obserwacji w domu. Najbezpieczniejsze postępowanie polega na pilnym badaniu okulistycznym, stosowaniu leków dokładnie według zaleceń i kontroli chorób, które mogą wywoływać nawroty.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Objawy zapalenia tęczówki i ciałka rzęskowego wymagają pilnej konsultacji okulistycznej. Nie rozpoczynaj, nie zmieniaj ani nie przerywaj leczenia bez zaleceń lekarza.