Angiografia oka – na czym polega i jakie są przeciwwskazania?
Angiografia fluoresceinowa jest standardowym badaniem obrazującym naczynia siatkówki. Zwykle przebiega bezpiecznie, ale przed podaniem dożylnej fluoresceiny lekarz musi ocenić stan zdrowia pacjenta. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest przede wszystkim znana nadwrażliwość na fluoresceinę, natomiast ciąża, niewydolność nerek, astma czy choroby serca wymagają indywidualnej decyzji i szczególnej ostrożności.
Czym jest angiografia oka i czy jest bezpieczna?
Angiografia fluoresceinowa, nazywana też fluoroangiografią, polega na dożylnym podaniu fluoresceiny, czyli środka kontrastującego, a następnie wykonaniu serii zdjęć dna oka za pomocą kamery okulistycznej. Barwnik przepływa przez naczynia siatkówki, dzięki czemu lekarz może ocenić ich drożność, szczelność oraz ewentualne przecieki.
Badanie pomaga między innymi w diagnostyce retinopatii cukrzycowej, zwyrodnienia plamki żółtej, zakrzepów naczyń siatkówki, obrzęku plamki oraz stanów zapalnych. Sama procedura zwykle nie jest bolesna, choć wkłucie dożylne może powodować krótkotrwały dyskomfort. O bezpieczeństwie decydują przede wszystkim dokładny wywiad medyczny, właściwa kwalifikacja i możliwość szybkiego udzielenia pomocy w razie reakcji alergicznej.
Ostateczną decyzję o wykonaniu angiografii podejmuje lekarz okulista po analizie indywidualnej historii chorób, alergii i przyjmowanych leków.
Przeciwwskazania do angiografii fluoresceinowej
Nie wszystkie wymieniane przeciwwskazania mają taki sam charakter. Znana alergia na fluoresceinę może wykluczać badanie, podczas gdy inne choroby często oznaczają konieczność dodatkowej konsultacji, zmiany terminu albo zastosowania szczególnych środków ostrożności.
| Typ przeciwwskazania | Stan zdrowia | Działanie |
|---|---|---|
| Bezwzględne | Znana nadwrażliwość lub ciężka reakcja alergiczna na fluoresceinę | Badania zasadniczo się nie wykonuje. Lekarz rozważa alternatywną metodę diagnostyczną. |
| Wymagające konsultacji | Ciąża i karmienie piersią | Badanie odracza się, jeśli nie ma pilnej potrzeby. O kwalifikacji decyduje lekarz. |
| Wymagające ostrożności | Niewydolność nerek | Należy ocenić chorobę i zasadność badania. Nie wolno zatajać informacji o leczeniu nefrologicznym. |
| Wymagające ostrożności | Astma, ciężkie alergie, choroby serca i zaburzenia rytmu | Potrzebna jest indywidualna ocena ryzyka, a w sytuacjach podwyższonego ryzyka także nadzór anestezjologa. |
Do lekarza trzeba zgłosić także niedawno przebyty zawał serca, niekontrolowane nadciśnienie, skazę krwotoczną oraz inne poważne choroby przewlekłe. Sama alergia na jodowy środek kontrastowy nie oznacza automatycznie uczulenia na fluoresceinę, ale jest ważną informacją w wywiadzie i wymaga oceny przez lekarza.
Niewydolność nerek może mieć znaczenie dla kwalifikacji, ponieważ wpływa na usuwanie różnych substancji z organizmu. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z chorobą nerek bezwzględnie nie może mieć angiografii. Podobnie ciąża i karmienie piersią zwykle skłaniają do odroczenia badania, chyba że okulista uzna je za konieczne po ocenie korzyści i ryzyka.
Fluoresceinę należy podawać w miejscu wyposażonym w sprzęt umożliwiający resuscytację. U pacjentów z wysokim ryzykiem reakcji alergicznej może być potrzebna obecność anestezjologa. W niektórych sytuacjach lekarz może rozważyć wcześniejsze leczenie zabezpieczające, ale nie usuwa ono ryzyka całkowicie.
Skutki uboczne i reakcje alergiczne
Najczęstsze działania niepożądane są przejściowe. Po podaniu fluoresceiny mogą pojawić się nudności, metaliczny smak w ustach, uczucie ciepła lub krótkotrwałe gorsze samopoczucie. Skóra może przez kilka godzin przybrać żółtawy odcień, a mocz może być intensywnie żółty przez około 24–36 godzin. Zabarwienie jest zwykle niegroźne i ustępuje samoistnie.
Rzadko występują omdlenie, wymioty, świąd, wysypka lub dolegliwości w miejscu wkłucia. Bardzo ciężką, choć rzadką reakcją jest wstrząs anafilaktyczny. Objawy wymagające natychmiastowego zgłoszenia personelowi obejmują:
- narastający świąd, pokrzywkę lub gwałtowne zaczerwienienie skóry,
- obrzęk warg, języka, twarzy albo gardła,
- duszność, świszczący oddech lub uczucie zaciskania w gardle,
- silne osłabienie, zawroty głowy, omdlenie albo gwałtowne spadki ciśnienia.
Po podaniu kontrastu pacjent powinien pozostać pod obserwacją przez co najmniej 30 minut, zgodnie z procedurami obowiązującymi w pracowni. Rozszerzenie źrenic może przez kilka godzin pogarszać ostrość widzenia i powodować światłowstręt. Z tego powodu po badaniu nie należy prowadzić samochodu, jeśli widzenie pozostaje niewyraźne.
Jak przygotować się do badania?
Angiografia nie wymaga zwykle skomplikowanych przygotowań, ale kilka informacji może zdecydować o bezpiecznej kwalifikacji. Przed wizytą przygotuj:
- informację o wszystkich alergiach, zwłaszcza na leki, środki kontrastowe i fluoresceinę,
- listę przyjmowanych leków oraz dokumentację dotyczącą chorób serca, płuc i nerek,
- informację o ciąży, karmieniu piersią, niedawnym zawale lub innych ostrych problemach zdrowotnych,
- okulary przeciwsłoneczne i plan powrotu do domu bez samodzielnego prowadzenia pojazdu.
Przed badaniem zwykle zaleca się lekki posiłek i unikanie obfitego jedzenia przez kilka godzin. Nie odstawiaj samodzielnie stałych leków. Jeśli pracownia przekazała inne zalecenia dotyczące jedzenia lub picia, zastosuj się do nich.
Najważniejsze jest pełne i szczere poinformowanie okulisty o chorobach oraz alergiach. Nie warto pomijać nawet dawnej reakcji na lek lub kontrast. Lekarz może wtedy ocenić, czy angiografia jest potrzebna, czy można wykonać ją z dodatkowymi zabezpieczeniami, czy lepiej wybrać inną metodę diagnostyczną.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i ma charakter wyłącznie informacyjny. O kwalifikacji do angiografii fluoresceinowej decyduje lekarz po przeprowadzeniu badania i wywiadu medycznego.
