Dziura w siatkówce – jakie są objawy i jak ją leczyć?
Dziura w siatkówce najczęściej oznacza otwór w plamce żółtej, czyli ubytek w centralnej części siatkówki odpowiedzialnej za ostre widzenie. Zwykle nie powoduje bólu i nie wymaga operacji w trybie ratunkowym, ale powinien zostać oceniony przez okulistę. Inaczej jest przy błyskach światła, nagłym wysypie mętów lub czarnej zasłonie w polu widzenia – takie objawy mogą wskazywać na odwarstwienie siatkówki i wymagają natychmiastowej pomocy.
Jakie są objawy otworu w plamce?
Plamka żółta to niewielki obszar w centrum siatkówki, który odpowiada za widzenie szczegółów, czytanie i rozpoznawanie twarzy. Otwór powstaje najczęściej wtedy, gdy kurczące się z wiekiem ciało szkliste pociąga siatkówkę w jej centralnej części. Ryzyko zwiększają także urazy oka i wysoka krótkowzroczność.
Objawy mogą narastać stopniowo, choć czasem pojawiają się szybciej. Najczęściej dotyczą jednego oka. Typowe sygnały to:
- Pogorszenie ostrości widzenia, szczególnie podczas czytania, pisania lub rozpoznawania twarzy.
- Zniekształcenia obrazu, czyli metamorfopsje – proste linie mogą wydawać się faliste, wygięte lub nierówne.
- Plama, szara kropka albo pusty obszar w centrum pola widzenia.
- Zmiana postrzegania kolorów lub rozmiaru przedmiotów.
- Brak bólu, ponieważ otwór w plamce zwykle nie wywołuje dolegliwości bólowych.
Każde nowe pogorszenie widzenia centralnego powinno skłonić do konsultacji okulistycznej. Nie należy czekać, aż objawy same się nasilą, ponieważ tempo rozwoju zmiany zależy między innymi od jej wielkości i siły trakcji ciała szklistego.
Kiedy objawy oznaczają stan nagły?
Otwór w plamce nie jest tym samym co odwarstwienie siatkówki. Nagłe błyski światła, gwałtowny wysyp czarnych punktów lub mętów, cień oraz wrażenie czarnej zasłony mogą świadczyć o pęknięciu i odwarstwieniu siatkówki. W takiej sytuacji trzeba zgłosić się natychmiast na ostry dyżur okulistyczny lub do szpitalnego oddziału ratunkowego z dostępem do okulisty.
Nie czekaj na planową wizytę, jeśli ubytek pola widzenia pojawił się nagle albo szybko się powiększa. Wczesna ocena może pozwolić na zabezpieczenie samego przedarcia laserokoagulacją, zanim dojdzie do odwarstwienia. Laser tworzy wokół uszkodzenia blizny, które zespalają siatkówkę z podłożem. Gdy siatkówka jest już odwarstwiona, zwykle potrzebne jest leczenie operacyjne.
Otwór w plamce a odwarstwienie siatkówki – czym się różnią?
| Cecha | Otwór w plamce | Odwarstwienie siatkówki |
|---|---|---|
| Rodzaj zaburzeń widzenia | Zniekształcenia linii, pogorszenie widzenia centralnego, plama w centrum obrazu | Błyski, nagłe męty, cień lub czarna zasłona, ubytek pola widzenia |
| Dynamika | Często rozwija się stopniowo, choć objawy mogą pojawić się nagle | Często zaczyna się nagle i może szybko postępować |
| Ból | Zwykle nie występuje | Zwykle także nie występuje, dlatego brak bólu nie wyklucza zagrożenia |
| Pilność | Wymaga szybkiej konsultacji, ale nie zawsze natychmiastowej operacji | Stan nagły wymagający pilnej oceny i często leczenia operacyjnego |
Jak okulista rozpoznaje otwór w plamce?
Rozpoznanie wymaga badania okulistycznego. Wizyta zwykle przebiega w kilku etapach:
- Lekarz zbiera informacje o czasie trwania objawów, ich nasileniu i chorobach oczu, a następnie sprawdza ostrość widzenia.
- Podczas badania dna oka, czyli oftalmoskopii, ocenia siatkówkę i plamkę w lampie szczelinowej lub za pomocą oftalmoskopu.
- Test Amslera pomaga wykryć zniekształcenia widzenia centralnego. Pacjent obserwuje siatkę i zgłasza, czy linie wydają się faliste, przerwane lub zniekształcone.
- Badanie OCT, czyli optyczna koherentna tomografia, pokazuje poszczególne warstwy siatkówki. Pozwala potwierdzić otwór, zmierzyć jego rozmiar i ocenić obecność trakcji.
Do badania dna oka często podaje się krople rozszerzające źrenice. Przez kilka godzin widzenie może być nieostre, a światło bardziej dokuczliwe. Po takim badaniu nie należy prowadzić samochodu, dlatego najlepiej zaplanować powrót z pomocą innej osoby lub komunikacją publiczną.
Jak leczy się dziurę w siatkówce?
W przypadku otworu w plamce nie stosuje się leku, który zamknąłby ubytek. Bardzo małe, wczesne zmiany mogą być czasem obserwowane, ponieważ część z nich zamyka się samoistnie. Decyzja zależy od stadium otworu, jego wielkości, czasu trwania objawów i wyniku OCT.
W bardziej zaawansowanych przypadkach standardem jest witrektomia. To zabieg, podczas którego chirurg usuwa ciało szkliste i uwalnia jego pociąganie za plamkę. Następnie do wnętrza oka podaje gaz lub inny materiał, który przez pewien czas podpiera obszar otworu i ułatwia jego zamknięcie. Niekiedy usuwa się także błonę graniczną wewnętrzną siatkówki.
Wczesna diagnoza zwiększa szansę na zamknięcie otworu i poprawę widzenia, ale wynik zależy od stanu siatkówki i czasu trwania choroby. Witrektomia wiąże się też z ryzykiem powikłań, między innymi rozwoju zaćmy, wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, odwarstwienia siatkówki lub zakażenia. Dlatego o terminie zabiegu decyduje okulista po analizie badania OCT.
Najważniejsze jest rozróżnienie objawów centralnych, typowych dla otworu w plamce, od nagłych błysków i czarnej zasłony, które mogą oznaczać odwarstwienie siatkówki. W obu sytuacjach potrzebna jest konsultacja okulistyczna, ale przy objawach alarmowych pomoc powinna być natychmiastowa.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
