Czy oliwa z oliwek wpływa na wzrok? Właściwości zdrowotne

Oliwa z oliwek nie poprawia ostrości widzenia i nie leczy wad refrakcji. Może jednak wspierać zdrowie oczu jako element zbilansowanej diety, zwłaszcza gdy łączysz ją z warzywami dostarczającymi beta-karotenu, luteiny i zeaksantyny.

Największe znaczenie ma nie sam produkt, lecz mechanizm jego działania. Tłuszcz ułatwia wchłanianie części składników rozpuszczalnych w tłuszczach, a oliwa extra virgin dostarcza także witaminy E i polifenoli. To jeden z powodów, dla których oliwa jest ważnym składnikiem diety śródziemnomorskiej, wiązanej z korzystnym wpływem na układ krążenia i kondycję siatkówki.

Dieta może wspierać struktury oka, ale nie zastępuje badań okulistycznych ani leczenia zaleconego przez lekarza.

Dlaczego oliwa może wspierać wzrok?

Oliwa z oliwek składa się głównie z jednonienasyconych kwasów tłuszczowych. W wariancie extra virgin zawiera również związki bioaktywne, między innymi polifenole, takie jak hydroksytyrozol i oleokantal. Substancje te wykazują działanie antyoksydacyjne, a część z nich wpływa na procesy zapalne w organizmie. Nie oznacza to jednak, że oliwa bezpośrednio leczy choroby oczu. Jej rola polega raczej na wspieraniu całego sposobu żywienia.

Ważny jest też tłuszcz jako nośnik składników odżywczych. Witaminy A, D, E i K oraz karotenoidy, w tym luteina, zeaksantyna i beta-karoten, wchłaniają się lepiej w obecności tłuszczu. Beta-karoten może być przekształcany w witaminę A, która uczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu siatkówki i widzeniu przy słabym oświetleniu. Luteina i zeaksantyna występują natomiast w obrębie plamki żółtej, gdzie pomagają chronić tkanki przed działaniem światła i wolnych rodników.

Oliwa nie dostarcza dużych ilości wszystkich wymienionych karotenoidów. Jej znaczenie polega przede wszystkim na tym, że pomaga organizmowi wykorzystać je z innych produktów. Dlatego surówka z marchwi, papryki lub zielonych warzyw z niewielkim dodatkiem tłuszczu może być pod tym względem korzystniejsza niż taka sama porcja warzyw bez żadnego źródła tłuszczu.

Polifenole wiąże się z ograniczaniem stresu oksydacyjnego, czyli sytuacji, w której reaktywne cząsteczki uszkadzają komórki. Oczy są na niego narażone między innymi ze względu na wysokie zużycie tlenu i stałą ekspozycję na światło. Nie można jednak przypisać oliwie działania zapobiegającego konkretnej chorobie, takiej jak zwyrodnienie plamki żółtej, bez uwzględnienia całej diety, wieku, chorób przewlekłych i stylu życia.

Najważniejsze potencjalne korzyści obecności polifenoli i dobrej jakości tłuszczu w diecie obejmują:

• wsparcie ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym,
• udział w diecie ograniczającej przewlekły stan zapalny,
• lepsze wykorzystanie luteiny, zeaksantyny i beta-karotenu z warzyw,
• wspieranie prawidłowego funkcjonowania naczyń, które dostarczają tlen i składniki odżywcze do tkanek oka.

Jak łączyć oliwę z warzywami?

Najprostsza zasada brzmi: do produktów bogatych w karotenoidy dodaj niewielką ilość tłuszczu. Nie chodzi o to, by warzywa pływały w oliwie, lecz by posiłek zawierał jej porcję wystarczającą do ułatwienia wchłaniania składników rozpuszczalnych w tłuszczach.

Przykładowo marchew bez tłuszczu nadal jest wartościowym warzywem, ale organizm może nie wykorzystać całego potencjału zawartego w niej beta-karotenu. Podobna zasada dotyczy szpinaku i innych zielonych warzyw liściastych. Oliwa nie zmienia ich składu, tylko pomaga w przyswajaniu wybranych substancji.

W przypadku pomidorów warto rozróżnić dwa zjawiska. Obróbka cieplna może zwiększać dostępność likopenu, a dodatek oliwy ułatwia jego wchłanianie. Nie jest to jednak argument za długim smażeniem warzyw ani za przekonaniem, że jeden składnik samodzielnie ochroni wzrok.

Jaką oliwę wybrać i jak jej używać?

Jeśli celem jest dostarczenie polifenoli, najlepiej wybierać oliwę oznaczoną jako extra virgin, czyli najwyższej jakości oliwę z pierwszego tłoczenia. Oliwy rafinowane mogą zawierać mniej naturalnych związków bioaktywnych, ponieważ proces rafinacji zmienia ich skład.

Podczas zakupów i przechowywania zwróć uwagę na kilka cech:

• Oznaczenie extra virgin – ten wariant zachowuje więcej naturalnych polifenoli niż oliwa rafinowana.
• Data zbioru lub tłoczenia – świeższa oliwa zwykle lepiej zachowuje związki podatne na utlenianie.
• Ciemne opakowanie – szkło lub metal ograniczają wpływ światła.
• Chłodne, zacienione miejsce – butelkę trzymaj z dala od słońca i źródeł ciepła, szczelnie zamkniętą.

Oliwę extra virgin najlepiej dodawać do sałatek, gotowych warzyw, kasz lub pieczywa. Wysoka temperatura i długie podgrzewanie mogą zmniejszać zawartość części polifenoli, dlatego oliwa wysokiej jakości szczególnie dobrze sprawdza się stosowana na zimno lub dodawana pod koniec przygotowywania posiłku. Trzeba też uwzględnić jej kaloryczność. Ilość powinna pasować do całego jadłospisu, a nie być traktowana jako osobny suplement.

Oliwa z oliwek na wzrok ma sens przede wszystkim jako element całego modelu żywienia. Łącz ją z warzywami, dbaj o różnorodność produktów i nie traktuj jej jako zamiennika korekcji wzroku ani konsultacji okulistycznej. Nagła zmiana widzenia, błyski, mroczki lub pogorszenie ostrości wymagają pilnej oceny lekarskiej, niezależnie od stosowanej diety.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.