Badanie widzenia obuocznego – na czym polega i kiedy je wykonać?
Badanie widzenia obuocznego sprawdza nie tylko ostrość wzroku, lecz także to, czy oczy i mózg potrafią współpracować. Dzięki tej funkcji możliwe są między innymi widzenie przestrzenne, ocena odległości oraz czytanie bez szybkiego zmęczenia. Badanie jest bezbolesne i wykonuje je przede wszystkim ortoptysta lub optometrysta.
Kiedy warto wykonać badanie widzenia obuocznego?
Zaburzenia współpracy oczu nie zawsze powodują widocznego zeza. Czasem ostrość wzroku jest prawidłowa, a mimo to pojawiają się trudności podczas czytania, pracy przy komputerze lub nauki. Dziecko może nie zgłaszać problemu, ponieważ nie wie, że inni widzą inaczej. Dlatego znaczenie mają także objawy pośrednie.
U dzieci i nastolatków sygnałem do konsultacji mogą być:
- gubienie linijek, pomijanie wyrazów lub powracanie do przeczytanego tekstu,
- skakanie liter, mylenie podobnych znaków albo trudności z przepisywaniem,
- przechylanie głowy, zasłanianie jednego oka lub bardzo mała odległość od książki,
- niechęć do czytania, szybkie zniechęcanie się i problemy z koncentracją podczas nauki,
- bóle głowy, pieczenie oczu, nadmierne mruganie albo zasypianie przy czytaniu.
U dorosłych szczególną uwagę zwracają objawy nasilające się przy pracy z bliska:
- zmęczenie oczu i ból głowy po czytaniu lub korzystaniu z komputera,
- zamazywanie albo podwójne widzenie, zwłaszcza pod koniec dnia,
- nudności, zawroty głowy lub choroba lokomocyjna bez jasnej przyczyny,
- trudności z oceną odległości i śledzeniem poruszających się obiektów,
- pogorszenie komfortu widzenia mimo dobrze dobranych okularów.
Badanie może być potrzebne także osobom wykonującym zadania wymagające precyzyjnego widzenia przestrzennego, na przykład kierowcom zawodowym, motocyklistom oraz pracownikom pracującym na wysokości. Wymagania zależą od rodzaju stanowiska i obowiązujących procedur, dlatego w razie wątpliwości należy sprawdzić je u lekarza medycyny pracy lub specjalisty wykonującego badanie.
Trzy poziomy widzenia obuocznego
Widzenie obuoczne powstaje stopniowo. Każde oko przekazuje do mózgu nieco inny obraz, a mózg łączy te informacje w spójną całość. Jeżeli niższy poziom nie działa prawidłowo, osiągnięcie kolejnego może być niemożliwe.
- Percepcja jednoczesna oznacza zdolność do odbierania obrazów z obojga oczu w tym samym czasie.
- Fuzja polega na scaleniu dwóch obrazów w jeden. Mózg musi rozpoznać, że informacje z prawego i lewego oka dotyczą tego samego przedmiotu.
- Stereopsja jest najbardziej zaawansowanym poziomem. Umożliwia widzenie głębi, ocenę odległości i odbieranie obrazu przestrzennego, czyli 3D.
Przy zezie lub innych zaburzeniach mózg może tłumić obraz z jednego oka, aby zapobiec podwójnemu widzeniu. Taki mechanizm nie zawsze daje wyraźne objawy, ale może ograniczać rozwój lub wykorzystywanie widzenia przestrzennego.
Jak wygląda badanie widzenia obuocznego?
Zakres wizyty dobiera się do wieku, objawów i wcześniejszej historii okulistycznej. U niemowląt i małych dzieci można oceniać reakcje wzrokowe oraz ruchy oczu bez konieczności udzielania odpowiedzi. Starsze dzieci i dorośli wskazują obrazki, odpowiadają na pytania albo informują, kiedy obraz się rozdwaja.
- Specjalista zbiera informacje o objawach, dotychczasowym leczeniu, okularach oraz występowaniu zeza lub niedowidzenia w rodzinie.
- Ocenia ostrość wzroku, ruchomość oczu, ich ustawienie oraz reakcje podczas zasłaniania jednego oka.
- Sprawdza konwergencję, czyli zdolność oczu do zbiegania się przy patrzeniu z bliska, a w razie potrzeby także akomodację.
- Wykonuje dobrane testy fuzji i stereopsji, czasem z użyciem synoptoforu, kolorowych okularów, filtrów polaryzacyjnych lub pryzmatów.
- Łączy wyniki wszystkich prób i wyjaśnia, czy potrzebna jest dalsza konsultacja, korekcja albo terapia widzenia.
Testy są nieinwazyjne. Pacjent patrzy na światła, obrazki lub plansze, a niekiedy zakłada specjalne okulary. Nie trzeba niczego wprowadzać do oka, a badanie nie powinno powodować bólu. Poszczególne metody rozdzielają obrazy docierające do obu oczu w różnym stopniu, dlatego ich wyniki nie zawsze są identyczne. Specjalista interpretuje je łącznie, a nie na podstawie jednego testu.
Najczęściej stosowane testy
| Nazwa testu | Co bada? | Dla kogo? |
|---|---|---|
| Synoptofor | Ustawienie oczu, kąt zeza, percepcję jednoczesną, fuzję i stereopsję | Dzieci i dorośli, gdy potrzebna jest szczegółowa ocena współpracy oczu |
| Test Langa | Widzenie przestrzenne bez zakładania okularów | Małe dzieci, także podczas badań przesiewowych |
| Test muchy | Stereopsję oraz jej dokładność na różnych poziomach trudności | Dzieci i dorośli, którzy potrafią współpracować z badającym |
| Test TNO | Stereopsję przy rozdzieleniu obrazów filtrami czerwonym i zielonym | Najczęściej dzieci w wieku przedszkolnym, ale także starsi pacjenci |
| Test czterech świateł Wortha | Fuzję i tłumienie obrazu z jednego oka | Dzieci i dorośli zdolni do rozpoznawania liczby oraz koloru świateł |
| Test Bagoliniego | Widzenie obuoczne w warunkach mniej odmiennych od naturalnego patrzenia | Pacjenci, u których ocenia się obecność tłumienia lub jednoczesnej percepcji |
Synoptofor
Synoptofor ma dwa ruchome ramiona, dzięki którym każde oko może otrzymać inny obraz. Pacjent widzi na przykład dwa obrazki, które powinien połączyć w jeden, a następnie podobne obrazy z drobnymi szczegółami kontrolnymi. Specjalista sprawdza, czy badany widzi oba obrazy jednocześnie, potrafi je scalać i utrzymuje pojedynczy obraz przy zmianie ustawienia urządzenia.
W badaniu stereopsji obrazki są lekko przesunięte względem siebie. Po ich połączeniu pacjent może zobaczyć wrażenie głębi, na przykład wskazać rybę znajdującą się bliżej lub dalej. Synoptofor pozwala także ocenić kąt zeza, ale sam wynik nie opisuje całej funkcji widzenia.
Testy stereoskopowe i testy z filtrami
W teście Langa dziecko ogląda planszę bez specjalnych okularów i próbuje wskazać ukryte figury. Test muchy wykorzystuje okulary polaryzacyjne. Dziecko z widzeniem przestrzennym może odnieść wrażenie, że skrzydła muchy wystają ponad kartkę. W teście TNO zakłada się okulary czerwono-zielone, a pacjent rozpoznaje figury widoczne dzięki połączeniu informacji z obu oczu.
W teście Wortha pacjent patrzy przez czerwono-zielone okulary na cztery światła, zwykle z dali i z bliży. Liczba oraz kolor widzianych punktów pomagają ocenić, czy oba oczy uczestniczą w widzeniu, czy jeden obraz jest tłumiony. Test Bagoliniego polega na patrzeniu na światło przez prążkowane szkła. Przy prawidłowej współpracy oczu smugi świetlne tworzą kształt przypominający literę „X”.
Dlaczego zwykłe badanie wzroku nie zawsze wystarczy?
Badanie refrakcji służy przede wszystkim do określenia wady wzroku i dobrania mocy okularów lub soczewek. Sprawdza, czy obraz jest wyraźny na siatkówce. Badanie widzenia obuocznego odpowiada na inne pytanie: czy oczy potrafią utrzymać właściwe ustawienie, zbiegać się przy pracy z bliska, łączyć obrazy i wykorzystywać je do oceny głębi.
Można więc mieć dobrą ostrość wzroku, a jednocześnie cierpieć z powodu niewydolności konwergencji, zaburzeń fuzji, tłumienia lub ograniczonej stereopsji. W takiej sytuacji nowe okulary mogą poprawić ostrość, ale nie muszą usunąć zmęczenia oczu, bólu głowy czy trudności z czytaniem. Potrzebna jest wtedy pełniejsza ocena funkcji wzrokowych, a czasem także terapia widzenia prowadzona zgodnie z rozpoznanym problemem.
Co zrobić przy podejrzeniu zaburzeń?
Jeśli u Ciebie lub dziecka regularnie pojawiają się bóle głowy przy czytaniu, podwójne widzenie, gubienie linijek, przechylanie głowy albo duże zmęczenie podczas pracy z bliska, umów badanie u ortoptysty lub optometrysty. U dzieci nie warto czekać na wyraźny zez, ponieważ niektóre trudności rozwijają się bez widocznego odchylenia oka.
Badanie widzenia obuocznego jest bezbolesnym sposobem sprawdzenia, jak działa cały układ współpracy oczu. Wynik pozwala zdecydować, czy wystarczy korekcja refrakcji, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka lub terapia widzenia.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
